وقتی باردار هستید معمولا ممکن است صبحها با بیماری صبحگاهی (تهوع و استفراغ) مواجه شوید. از آنجا که حس بویایی شما فوق العاده زیاد میشود ممکن است نسبت به برخی غذاها و بوها نیز بیزار شوید.
استفاده از بخش “صبح” در علائم بارداری، کاملا اشتباه است. اگر حدود سه چهار ماه از بارداری شما گذشته باشد و از علائم تهوع صبحگاهی رنج میبرید، میدانید که حالت تهوع و استفراغ در هر ساعت از شبانه روز ممکن است رخ دهد. راههای مختلفی برای کاهش این تهوع صبحگاهی وجود دارد، و عوارض آن نیز بسیار کم است.
تهوع صبحگاهی از چه زمانی شروع میشود؟
علائم تهوع صبحگاهی به طور معمول بین هفتههای ۶ تا ۹ بارداری شروع میشود. چه مدت طول میکشد؟ برای اکثریت قریب به اتفاق مادران باردار, تهوع و استفراغ به طور معمول بین هفتههای 12 تا 16 بارداری کم میشود, اما این علائم بین هفته ۱۰ تا ۱۶ هفتگی در بدترین حالت خود قرار میگیرد.
همانطور که گفته شد، ممکن است برخی زنان باردار همچنان در سه ماهه دوم این علائم را تجربه کنند و تعداد کمی از افراد، به ویژه آنهایی که در انتظار چندقلو هستند، ممکن است در تمام دوران بارداری خود از برخی بیماریهای صبحگاهی رنج ببرند.
علائم بیماری صبحگاهی
علائم معمولی بیماری صبحگاهی عبارتند از:
- احساس تهوع آور، حالت تهوع در سه ماهه اول بارداری که بسیاری از زنان باردار را به چیزی شبیه دریازدگی یا حالت تهوع در خودرو دچار میکند.
- تهوع که اغلب هنگام صبح رخ میدهد اما ممکن است در هر زمان از روز یا شب باز هم اتفاق بیفتد.
- بیزاری شدید از بوها و غذاهای خاصی که آنقدر قدرتمند هستند که میتوانند معده شما را بهم بریزند
- احساس دریازدگی است که اغلب یا همراه و یا بلافاصله به دنبال گرسنگی زیاد و سوزش معده رخ میدهد
- تهوع که بعد از غذا خوردن رخ میدهد
- تهوعی که آنقدر شدید است که میتواند منجر به استفراغ شود
خود بیماری صبحگاهی به کودک شما آسیبی نمیرساند. با این حال اگر شما نمیتوانید غذاها و یا مایعات را نگه دارید و شروع کردید وزن خود را از دست بدهید شما باید به پزشک خود مراجعه کنید. پزشک شما میخواهد مطمئن شود که شما ویار بارداری دارید، و یا بیماری جدی صبحگاهی است که نیاز به مراقبتهای پزشکی و احتمالا بستری در بیمارستان برای محافظت از خودتان و کودکتان دارید.
علت تهوع بارداری
چه چیزی باعث بیماری صبحگاهی میشود؟ هیچ کس نمیداند دقیقا چرا، هر چند تئوریها و نظریهها در این زمینه کم نیستند. چند عامل که ممکن است تاثیر زیادی داشته باشند در اینجا آورده شده است:
- افزایش سطح هورمون بارداری در آزمایش حاملگی که اوج آن در زمان صبح اتفاق میافتد
- افزایش سطح استروژن و پروژسترون, که باعث شل شدن عضلات دستگاه گوارش میشود و هضم آن مثل قبل به درستی انجام نمیشود
- طعم و مزه فلز مانند که بسیاری از زنان در دوران بارداری تجربه میکنند
- کشش سریع عضلات رحم
- حس بویایی تیزتر که ناشی از هورمونهای بارداری است
- سوزش سر دل یا رفلاکس گوارشی (بازگشت اسید به معده) که در دوران بارداری شایعتر است
- بزاق اضافی، که میتواند احساس حالت تهوع را افزایش دهد
همه زنان باردار دچار تهوع صبحگاهی نمیشوند و همه آنها هم به یک صورت دچار آن نمیشوند. بعضیها فقط گاهی اوقات استفراغ میکنند بعضیها در طول روز حالت تهوع دارند اما هرگز استفراغ نمیکنند و یا بعضی به ندرت استفراغ میکنند و برخی دیگر به صورت مکرر استفراغ میکنند.
عوامل متعددی ممکن است خطر ابتلای شما به بیماری صبحگاهی را افزایش دهند، از جمله:
سطح هورمون
اگر سطح هورمون بارداری بالاتر از حد متوسط باشد (چرا که شما حامل چند برابر هورمون هستید) میتواند بیماری صبحگاهی را افزایش دهد.
در حالی که سطح هورمون پایینتر از حد متوسط ممکن است تهوع را کاهش دهد و یا از بین ببرد, شما همچنین میتوانید سطح هورمون کاملا طبیعی داشته باشید و تهوع شما نیز (در صورت وجود) در حداقل میزان ممکن باشد.
حساسیت مغز
مغز برخی از افراد به سادگی حساستر از دیگران هستند، به این معنی که احتمال پاسخ دادن به هورمونها و دیگر محرکهای حالت تهوع بارداری در آنها بیشتر است.
اگر معده حساسی داشته باشد همیشه دچار حالت تهوع در خودرو یا دریا زدگی میشدید، احتمال ابتلا به تهوع و استفراغ شدیدتری در بارداری خواهید داشت. اگر شما به ندرت حالت تهوع داشتید, کمتر احتمال دارد که شما در دوران بارداری به بیماری صبحگاهی مبتلا شوید.
استرس
استرس عاطفی میتواند باعث ناراحتی گوارشی شود. بنابراین تعجب آور نیست که بیماری صبحگاهی زمانی که شما دچار استرس هستید بدتر میشود.
این طور نیست که بگوییم بیماری صبحگاهی در ذهن شماست. اما اگر آدم احساسی هستید, ممکن است این باعث تهوع و استفراغ بیشتر در شما بشود.
خستگی
خستگی جسمی یا روانی میتواند علائم بیماری صبحگاهی را تحریک کند. برعکس، بیماری شدید صبحگاهی میتواند خستگی را نیز افزایش دهد.
بارداری برای اولین بار
زنانی که برای اولین بار باردار هستند بیشتر دچار بیماری صبحگاهی میشوند و علائم بیماری صبحگاهی شدیدتری دارند.
اگر بدن شما تا به حال بارداری را پشت سر نگذاشته است، ممکن است برای افزایش هورمونها و تغییرات دیگری که تجربه میکنید کمتر «آماده» باشد. همچنین ممکن است شما احساس اضطراب کمی در مورد ناشناختههای بسیاری از بارداری داشته باشید, که میتواند باعث ایجاد ناراحتی در معده شما بشود.
اگر این اولین نوزاد شما نیست، ممکن است با خواستههای مراقبت از کودکان بزرگتر حواستان از تهوع پرت شود. و از آنجا که بدن شما قبلا این شرایط را تجربه کرده است، ممکن است از تغییرات فیزیکی بارداری چندان شوکه نشده باشد.
به طور کل این موارد هرگز صد در صد برای همه صادق نیست. شما ممکن است مواردی را پیدا کنید که برعکس اینها باشد، به عنوان مثال، شما در بارداری دوم خود حالت تهوع بیشتری نسبت به بارداری اول خود داشتهاید.
ژنتیک
اگر مادر یا خواهرتان بیماری صبحگاهی داشتند، برخی تحقیقات نشان میدهد که احتمال ابتلا به این وضعیت در شما نیز بیشتر است. البته ممکن است شما در بارداری حتی یک روز هم تهوع نداشته باشید.
آب و هوای گرم
برخی از خانمها دریافتند که احساس گرما باعث افزایش احساس تهوع میشود. اما همانطور که در مورد همه این عوامل مشاهده میشود، گاهی اوقات دلیل بیماری صبحگاهی به هیچ وجه مشخص نیست.
تشخیص
تشخیص حالت تهوع صبحگاهی معمولاً یک سوال ساده در شناسایی علائم برجسته است.
در صورت مشکوک بودن به ویار شدید بارداری، پزشک ممکن است آزمایشهای مختلف ادرار و خون را تجویز کند. همچنین ممکن است اسکن سونوگرافی برای تأیید تعداد جنینها و بررسی هرگونه شرایط زمینهای که میتواند در کاهش تهوع و استفراغ کمک کند، انجام شود.
اگر سطح کتون در ادرار بالا باشد، این احتمال وجود دارد که استفراغ باعث سوء تغذیه مادر شود.
پیشگیری و درمان تهوع بارداری
در حالی که تنها راه برای خلاص شدن از شر تهوع این است که کمی به آن زمان بدهیم، اما چند راهکار در اینجا آورده شده است که میتواند این بیماری صبحگاهی را کاهش دهد:
از بین بردن بوهای آزار دهنده
به لطف حس بویایی حساستر، برخی از بوها ممکن است به طور ناگهانی آزاردهنده یا حتی بیمار کننده باشند. بنابراین از بوهایی که باعث تهوع شما میشوند، خواه این بوها از مکان مورد علاقه قبلی شما یا عطر مورد علاقه قبلی شما باشد فرقی نمیکند از آنها دوری کنید.
چند راهکار دیگر میتواند در این مورد به شما کمک کند. سعی کنید مواد غذایی میکرو ویو، که معمولا منجر به بوی کمتر میشوند استفاده کنید و هنگام آشپزی پنجرهها را باز کنید. هر جايي که بوی آزار دهنده زیادی دارد را رها کنید.
و لباسهای خود را بیشتر با یک شوینده بیبو یا با با رایحه ملایم بشویید تا از شر بویهای آزار دهنده خلاص شوید.
غذاهایی را که نمیتوانید در مقابل آنها تحمل کنید، از دور و بر خود دور کنید. به عنوان مثال مرغ خام باعث تهوع میشود.
پوشیدن مچبند ضد تهوع
این نوارها به عرض 1 اینچ به یک نقطه طب سوزنی در مچ دست فشار میآورند. این مچبندها در فروشگاههای طبی پزشکی و مواد غذایی سالم موجود هستند و تهوع بارداری را خیلی راحت کاهش میدهند.
همچنین ممکن است پزشک شما یک مچ بند با باتری استفاده کند که از تحریک الکتریکی ملایم (مانند بندهای ضدتهوع) کار میکند. این هم یکی دیگر از انواع مچ بند است، پس دو مچ بند طب سوزنی تجویز میشود که با دستگیرههای قابل تنظیم در داخل مچ دست قرار میگیرند.
استراحت و تنش زدایی
تن آرامی به شما کمک میکند تا حالت تهوع شما کاهش پیدا کند. تکنیکهای قدیمی کاهش استرس، مانند مراقبه و تجسم یا یوگا در دوران بارداری را امتحان کنید. و سعی کنید هر ساعتی که می توانید به رختخواب بروید.
فعالیتهای خود را آهسته انجام دهید
عجله کردن باعث تشدید تهوع میشود. بنابراین صبح وقتی از خواب بیدار میشوید کمی آسان بگیرید، برای چند دقیقه در رختخواب بمانید و اندک اندک غذا بخورید میان وعده بخورید قبل از اینکه یک دوش آب گرم طولانی مدت بگیرید کمی از خوراکی که در کنار تخت خود گذاشتهاید بخورید.
اگر بچه های دیگری دارید شاید به نظر غیر ممکن باشد که صبح به آرامی از خواب بیدار شوید بنابراین سعی کنید قبل از اینکه آنها از خواب بیدار شوند، زودتر بیدار شوید کمی آرامش بگیرید و بعد از جای خود بلند شوید. يا از همسرتان بخواهید صبحها به شما در نگهداری از بچهها کمک کند.
روشهای دیگری را امتحان کنید
طیف گستردهای از مکملهای پزشکی میتواند در به حداقل رساندن علائم بیماری صبحگاهی، از جمله طب سوزنی، طب فشاری، بیوفیدبک یا هیپنوتیزم کمک کند. آنها مطمئناً ارزش امتحان کردن دارند، مخصوصاً اگر هیچ چیز دیگری برای شما کارساز نبوده باشد.
دهان خود را خیلی تمیز نگه دارید
مسواک زدن منظم به تازه نگه داشتن دهان شما کمک میکند و حالت تهوع را کاهش میدهد. همچنین خطر پوسیدگی دندانها ناشی از استفراغ را کاهش میدهد.
دندانهای خود را مسواک بزنید یا دهان خود را بعد از استفراغ و بعد از هر وعده غذایی و بعد از اینکه معده شما کمی آرام شد، بشویید. اگر خمیر دندان معمولی شما منجر به حالت تهوع میشود (خمیر دندان یکی از محرکهای معمول است)، از دندانپزشک بخواهید خمیردندان دیگری یا یک محلول شستشوی خوب را توصیه کند. یا از آب ساده استفاده کنید.
استفاده از مکمل
در دوران بارداری قرصهای ویتامین مصرف کنید تا مواد مغذی را که ممکن است به طور طبیعی دریافت نکنید را جبران کنید، هر زمان از روز که نیاز دارید آن را مصرف کنید. ویتامینهای دوران بارداری میتوانند علائم حالت تهوع را کاهش دهند به خصوص اگر شما یک ویتامین آهسته رهش مصرف کنید در مقایسه با ویتامین ب۶ در کاهش تهوع موثرتر است.
اگر قرص فعلی شما باعث تهوع شما میشود، سعی کنید آن را با یک وعده غذایی مصرف کنید. یا یک مکمل روپوشدار، پودری یا جویدنی استفاده کنید.
اگر علائم شما شدید هستند، از پزشک خود بخواهید ویتامین شما را با ویتامین ب۶ بیشتر و آهن کمتر (یا بدون آهن) تغییر دهد، که به خصوص برای معده حساس میتواند هضم آن سخت باشد. همچنین سوال کنید که آیا باید مکمل ویتامین ب۶ اضافی، آنتی هیستامین داکسی لامین) که در مکملهای تقویت کننده خواب وجود دارند) یا مکمل منیزیم یا اسپری منیزیم مصرف کنید یا نه؟
هیچ داروی سنتی یا گیاهی برای بیماری صبحگاهی مصرف نکنید مگر اینکه توسط پزشکتان تجویز شود.
غذاها برای بیماری صبحگاهی
یک رژیم غذایی بارداری که حاوی پروتئین بالا و کربوهیدراتهای پیچیده است نه تنها برای نوزاد خوب است، بلکه میتواند به جلوگیری از تهوع در دوران بارداری کمک کند. فکر میکنم، نان تست غلات کامل و کره بادام زمینی، یا پنیر سفت و کراکر(بیسکویت خشک) مفید است. سعی کنید از غذاهای چرب و فرآوری شده، که هضم سختی دارند پرهیز کنید چون بیماری صبحگاهی را بدتر میکنند.
اگر دارید فکر میکنید براي مريضی صبحگاهي چي بخورید؟ در اینجا تعداد کمی از بهترین غذاها که میتوانید در دوران بارداری برای جلوگیری از تهوع و استفراغ استفاده کنید آورده شده است که عبارتند از:
- بدون نمک و ادویه، هضم آسان. موز، نان تست، برنج، چوب شور و پوره سیب که غذاهای نسبتاً مطلوبی هستند که در جذب برخی کالریها به شما کمک میکنند.
- شیر بادام. یک لیوان شیر بادام سرد برای کمک به برطرف کردن ناراحتی معده و فرونشاندن سوزش سر دل مفید است.
- سوپها، اسموتیها و مخلوطها. اغلب نوشیدن ویتامینها و مواد مغذی شما آسانتر است، به خصوص اگر مایع یخی سرد باشد. اگر شما نمیتوانید آب را تحمل کنید, سعی کنید برای رساندن آب به بدن خود آبنبات چوبی بمکید.
- نوشابههای گازدار و مقداری چای گیاهی. خوردن مایعات به اندازه کافی مهمتر از خوردن زود هنگام غذا در دوران بارداری است. ممکن است شما نوشیدنی گازدار و یا برخی از انواع چای گیاهی را در بارداری (به خصوص با لیمو یا زنجبیل) برای کاهش تهوع خود مفید بدانید. اگر نوشیدن و غذا خوردن به طور همزمان به دستگاه گوارش شما فشار وارد میکند، سعی کنید مایعات را فقط یک جرعه کوچک بنوشید.
- میوههای آبدار و سبزیجات بسته بندی شده. اگر مایعات شما را دچار حالت تهوع میکند, سعی کنید مواد جامد با محتوای آب بالا مثل خربزهها را انتخاب کنید.
- زنجبیل. تحقیقات متعدد نشان دادهاند زنجبیل واقعا تهوع و استفراغ در بارداری را کاهش میدهد ممکن است حتی بوی زنجبیل تازه در فرونشاندن ناراحتی معده موثر باشد. از محصولات ساخته شده با زنجبیل واقعی استفاده کنید (برچسب را بررسی کنید ؛ بسیاری از غذاهای آماده شامل زنجبیل واقعی نیستند)، مانند لیموناد زنجبیل، آبجو زنجبیل، چای زنجبیل، آب نبات زنجبیل، بیسکویت زنجبیل یا نبات زنجبیلی. هنگام پخت و پز از زنجبیل تازه استفاده کنید (به عنوان مثال در سوپ یا سرخ کرده) یا آن را به چای خود اضافه کنید.
- مرکبات. بسیاری از مردم بوی و طعم لیمو و پرتقال در دوران بارداری را دوست دارند و برایشان آرامش بخش است. مکیدن آبنبات ترش و یا بو کشیدن یک برش لیموی تازه به تسکین تهوع کمک میکند.
- آبنبات نعناع. مکیدن آبنبات نعناع گاهی اوقات به تسکین تهوع کمک میکند.
چند نکته دیگر در زمان غذا میتواند به کاهش تهوع و استفراغ در دوران بارداری کمک کند:
زود غذا بخورید
به احتمال زیاد زمانی که معدهتان خالی است مانند خواب شبانه تهوع شدت پیدا میکند. اسیدهای معده در اطراف داخل شکم خالی چیزی برای هضم ندارند و به همین دلیل به پوشش معده آسیب میزنند, که این باعث میشود حالت تهوع افزایش پیدا کند.
روی میز پا تختی خود را پر از مخلوطهای ساده، کراکر و غلات کنید. که اگر صبح زود یا نیمه شب از گرسنگی از خواب بیدار شدید چیزی برای خوردن کنار دست خود داشته باشید.
یک لقمه درست قبل از خواب بخورید
به دلیل این که میخواهید زود غذا بخورید، بهتر است یک میان وعده سبک داشته باشید که درست قبل از خواب بخورید که از لحاظ پروتئین و ویتامین غنی باشد. سعی کنید نان تست غلات سبوسدار که روی آن با کره بادام زمینی و یا یک تکه پنیر با تعداد کمی میوه خشک باشد را استفاده کنید.
برنامه ریزی وعدههای غذایی کوچک، مکرر
وقتي شکم شما خالی است بيشتر احساس تهوع ميکنيد اما خوردن بیش از حد در یک وعده نیز میتواند به حالت تهوع کمک کند.
سعی کنید قانون گلدیلاک را اجرا کنید، شکم خود را بیش از حد پر نکنید, اما اجازه ندهید که به طور کامل خالی شود. در عوض، معدهتان را تمام مدت کمی پر نگه دارید.
از آنجا که وعدههای غذایی کوچکتر آسانتر هضم میشوند کمتر احتمال دارد به هر دو حالت تهوع و سوزش سر دل دچار شوید. هدف این است که به جای سه وعده غذایی بزرگ شش وعده غذایی کوچک در طول روز بخورید.
نگه داشتن یک انبار از تنقلات
بدون تنقلات سالم که بتوانید شکمتان را سیر نگه دارید، از خانه بیرون نیایید. یک کیسه میوه خشک و آجیل، جو دوسر، پروتئین، غلات خشک، کراکر غلات سبوسدار و یا چیپس سویا داشته باشید به طوری که هر موقع خواستید بیرون بروید آماده باشد.
از غذاهایی که حال شما را بهم میریزد دوری کنید
از خوردن، دیدن، بو کردن و یا حتی فکر کردن در مورد هر غذاهایی که باعث حالت تهوع میشوند مثل غذاهای تند و اسیدی و همچنین هر چیزی که عطر شدیدی دارد خودداری کنید.
دنبال غذاهایی باشید که به آن تمایل دارید
این احتمال وجود دارد که بتوانید چند غذای سالم پیدا کنید که به خوردن آنها در دوران بارداری ادامه دهید. این غذاها تا زمانی که یک رژیم غذایی متنوعتر و خوش طعمتر پیدا کنید، بیشتر نیازهای غذایی شما را تامین خواهند کرد.
به یاد داشته باشید که هیچ غذای خاص یا وعده غذایی منحصرا یک ماده مغذی را در بر ندارد. به عنوان مثال، شما میتوانید ویتامین و پروتئین خود را از هلو و ماست در وعده شام بگیرید به جای اینکه کلم بروکلی و مرغ بخورید. یا به جای غلات در وعده صبحانه ماکارونی بخورید.
بیش از حد نگران غذای خود به صورت روزانه و در کوتاه مدت نباشید. شما مدت زمان زیادی در طول بارداری خود دارید تا بتوانید مواد مورد نیاز خود را تامین کنید.
غذاهای تازه تهوع آور را تغییر دهید
شاید در آغاز بارداری نتوانید به اندازه کافی نان بخورید، اما از طرف دیگر نمیتوانید نان تست را نیز تحمل کنید گاهی اوقات آنچه جایگزین غذای دیگر میشود میتواند باعث تهوع شما شود. سعی کنید غذای مشابه اما به اندازه کافی متفاوت مانند بیسکویت خشک را به جای آن استفاده کنید.
آیا بیماری صبحگاهی میتواند به نوزادم صدمه بزند؟
اگر چه ممکن است شما احساس بیماری کنید اما کودک شما به طور قطع مثل شما نیست. در کوتاه مدت، زیاد غذا نخوردن مشکلی چندانی نیست، وقتی بیماری صبحگاهی در بدترین حالت قرار دارد کودک شما هنوز کوچک است و هنوز نیازهای تغذیهای چندانی ندارد. به مرور زمان که حالت تهوع شما کم میشود قطعا اشتهای شما بازمیگردد!
حتی زنانی که در پایین نگه داشتن غذا خیلی مشکل دارند در طی سه ماهه اول وزن کم میکنند، اما به شرطی که در ماههای بعد وزن خود را جبران کنند، به نوزاد خود آسیبی نمیرسانند.
مراقب ادرار خود باشید، ادرار باید شفاف یا رنگش مثل کاه روشن باشد. اگر تیرهتر باشد، ممکن است بدن شما کم آب شده باشد. مطمئن باشید که آب به اندازه کافی مینوشید، هیدراته ماندن بدن در دوران بارداری تضمین میکند که کودک شما ملزومات مورد نیاز برای رشد سالم خود را دریافت میکند.
اگر قادر به پایین نگه داشتن هیچ چیزی حتی مایعات نیستید، ممکن است نشانهای از ویار شدید باشد یک بیماری جدیتر که تا 5 درصد از زنان مبتلا به تهوع صبحگاهی را تحت تأثیر قرار میدهد. اگر حالت تهوع مداوم و شدید است و چندین بار در روز استفراغ میکنید، حتماً به پزشک خود مراجعه کنید. شما ممکن است برای محافظت از خود و کودک خود به درمان اضافی نیاز داشته باشید.
آیا این بد است که من بیماری صبحگاهی ندارم؟
در حالی که بیماری صبحگاهی میتواند یک یادآوری ناراحت کننده اما اطمینان بخش باشد که شما باردار هستید، اما اگر به ندرت یا حتی هرگز یک دوره تهوع و استفراغ را تجربه نکنید کاملاً خوب است. مطالعات نشان میدهد که تقریباً 75 درصد از کل زنان باردار این تجربه تهوع و استفراغ را دارند. این به این معناست که ۲۵ درصد افراد چنین تجربهای را ندارند.
اگر جزو کسانی هستید که بیماری صبحگاهی کم دارند یا اصلاً تهوع ندارند، خود را نه تنها باردار بلکه خوش شانس بدانید! همچنین به یاد داشته باشید که عدم تهوع صبحگاهی در 6 هفتگی بارداری یعنی فقط حالت تهوع موقتی داشته باشید اما استفراغ در هر زمانی از ماه دوم یا سوم بارداری ممکن است یکباره شروع شود.
