فیبرومها، تومورهای ساخته شده از سلولهای ماهیچه صاف و بافت پیوندی فیبری هستند. فیبروم در رحم ایجاد میشود. تخمین زده میشود که ۷۰ تا ۸۰ درصد از زنان در طول زندگی خود دچار فیبروم رحم یا میوم رحم میشوند. با این وجود تمام افراد دچار علائم نمیشوند و به درمان نیاز ندارند.
مهمترین ویژگی میوم رحم این است که همیشه خوش خیم یا غیر سرطانی است. گفته میشود برخی از فیبرومهای رحم به شکل سرطانی آغاز میشوند اما فیبرومهای خوش خیم نمیتوانند به سرطان تبدیل شوند. میوم رحم سرطانی بسیار نادر است. به دلیل این واقعیت، منطقی است که زنانی که هیچ گونه علائمی ندارند به جای معالجه، تحت نظارت قرار بگیرند. بهترین درمان برای فیبروم رحم بسته به اندازه و محل رشد آنها، شدت علائمی که تجربه میکنید و تمایل به بارداری در آینده بستگی دارد. پزشک برای تعیین بهترین برنامه درمانی ممکن با شما همکاری خواهد کرد.
[sv slug=”number”]
انواع میوم رحم
علاوه بر اندازه و تعداد میومهای رحم، نوع آنها نیز میتواند شکل درمان را تحت تاثیر قرار دهد. سه نوع اصلی از فیبروم رحم عبارتند از:
- فیبروم رحم ساب سروزال– این نوع از میومهای رحم، رایجترین نوع فیبروم هستند. آنها میتوانند خارج از رحم رشد کنند و به درون حفره شکم یا لگن سرایت پیدا کنند. فیبروم رحم ساب سروزال گاهی اوقات تا چندین برابر رشد میکنند و دارای پایههایی هستند که به رحم میچسبد (فیبروم رحم پدانکوله)
- فیبروم رحم اینترامورال– این نوع از میومهای رحم در دیواره عضلانی رحم ایجاد میشوند.
- فیبروم رحم ساب موکوزال – این فیبرومها که نادر هستند میتوانند در فضای باز درون رحم رشد کنند و معمولاً دارای ساقه نیز هستند.
علت فیبروم یا میوم رحم چیست؟
علت میوم رحم شناخته شده نیست. با این حال مطالعات نشان میدهند که ممکن است مولفههای ژنتیکی در بروز آنها موثر باشند. هیچگونه عامل خارجی وجود ندارد که زنان با قرار گرفتن در معرض آنها دچار میوم رحم شوند.
چه کسانی در معرض خطر میوم رحم قرار دارند؟
عوامل مختلفی وجود دارند که میتوانند خطر ایجاد فیبروم رحم را افزایش دهند:
- سن: ایجاد فیبروم رحم با افزایش سن زنان، شایعتر میشود؛ به خصوص در دهه سی و چهل سالگی تا سن یائسگی. پس از یائسگی، میوم رحم بسیار کمتر شکل میگیرد و در صورت وجود، معمولاً کوچک میشوند.
- سابقه خانوادگی: اگر در خانواده شما زنی وجود دارد که دچار میوم رحم است، خطر ابتلا به آن در شما افزایش پیدا میکند. اگر مادر یک زن فیبروم رحم داشته باشد؛ خطر ابتلا به آن در دختر او حدود سه برابر بیشتر از حد متوسط است.
- چاقی و اضافه وزن: زنانی که دچار اضافه وزن هستند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به میوم رحم قرار دارند. در زنان بسیار سنگین وزن این خطر ۲ تا ۳ برابر بیشتر از میانگین است.
علائم فیبروم رحم چیست؟
بیشتر زنانی که دچار فیبروم رحم میشوند، هیچ گونه علائمی را تجربه نمیکنند. با این حال فیبرومهای رحمی بسیار بزرگ یا بسیار زیاد میتوانند باعث علائمی شوند که در ادامه میآید:
- عادت ماهیانه سنگین یا بسیار طولانی
- خونریزی بین پریودها
- درد یا فشار لگن
- تکرر ادرار
- درد بخش پایینی کمر
- درد در هنگام مقاربت جنسی
- دشواری در باردار شدن
تشخیص
فیبروم رحم اغلب با یک معاینه فیزیکی تشخیص داده میشود. ممکن است ارائه دهنده مراقبتهای بهداشتی شما در حین معاینه شکم یا لگن، یک توده نامنظم و اغلب بدون درد را احساس نماید. ممکن است پزشک بسته به علائم شما برای به دست آوردن تصاویر واضح از اعضا و جوارح درون لگن، آزمایش سونوگرافی انجام دهد. ممکن است برای کمک به پزشک در تعیین وجود فیبروم رحم از سایر آزمایشهای تصویربرداری نیز استفاده شود.
سونوگرافی
سونوگرافی رایجترین روش تصویربرداری برای تشخیص فیبروم رحم است. در این روش از امواج صوتی فراصوت (فرکانسهای بالاتر از سطح شنیداری شما) برای تشخیص میوم رحم استفاده میکنند. در حین این آزمایش، پزشک یا تکنسین یک پروب سونوگرافی را روی شکم یا درون واژن شما قرار میدهد تا رحم و تخمدانها را اسکن کند. سونوگرافی به طور کلی سریع، آسان و دقیق است. با این وجود دریافت نتایج خوب به مهارت پزشک یا تکنسین بستگی دارد. برای مشکلات دیگر مانند آدنومیوز بهتر است از سایر آزمایشهای تصویربرداری مانند MRI استفاده کرد.
اسکن MRI
در این روش تصویربرداری از آهنربا و امواج رادیویی برای تولید تصاویر استفاده میشود. این روش به ارائه دهنده شما اجازه میدهد تا نقشه محیط میوم رحم، اندازه، تعداد و محل آنها را به دست بیاورد. از این طریق پزشک میتواند فیبروم رحم را از آدنومیوز تشخیص دهد که گاهی اوقات با هم اشتباه گرفته میشوند. پزشک از MRI برای تایید تشخیص استفاده کرده و از آن در تعیین روش درمانی مناسب برای شما کمک میگیرد. MRI همچنین میتواند گزینههای بهتری برای مشکلات مربوط به آدنومیوز فراهم نماید.
هیستروسالپنگوگرافی (GSG)
پزشکان معمولا از این آزمایش در زنانی استفاده میکنند که در بارداری مشکل دارند. این آزمایش فضای داخلی رحم، حفره رحم و لولههای فالوپ را بررسی میکند. در این آزمایش پزشک یک سوند (لوله کوچک) را درون رحم قرار میدهد. برای افزایش کنتراست، پزشک یک رنگ مخصوص را تزریق میکند و از اشعه ایکس برای برداشت تصاویر استفاده میکند.
هیستروسونوگرافی
پزشکان برای دیدن نواحی داخلی رحم از آزمایش هیستروسونوگرافی استفاده میکنند. در این آزمایش پس از قرار دادن یک کاتتر کوچک در داخل رحم در حین برداشتن تصاویر سونوگرافی، آب تزریق میشود. این آزمایش میتواند وجود پولیپ رحم یا فیبروم اینترامورال که باعث خونریزی شدید میشود را تأیید کند.
لاپاراسکوپی
برای انجام لاپاراسکوپی پزشک برشهای کوچکی در نزدیکی یا داخل ناف ایجاد میکند. سپس ابزاری بلند و نازک (لاپاراسکوپ) را به شکم و لگن وارد میکند. لاپاراسکوپ دارای چراغ و دوربین است که به پزشک اجازه میدهد رحم و ساختارهای اطراف آن را ببیند. این نما میتواند به پزشک در تشخیص مشکلاتی مانند آندومتریوز که میتواند باعث درد لگن شود، کمک کند.
هیستروسکوپی
اگر درباره ناهنجاریهای درون رحم تردید وجود داشته باشد، پزشک از یک ابزار بلند دارای دوربین و نور استفاده میکند. پزشک این ابزار را از طریق واژن و دهانه رحم به داخل رحم منتقل میکند. در این روش زدن هیچ برشی لازم نیست و پزشک میتواند از طریق آن فیبروم یا پولیپ آندومتر در حفره رحم را بیابد. همچنین ممکن است پزشک شما در حین انجام این روش، برخی از انواع فیبرومهای رحمی را از بین ببرد.
درمان فیبروم یا میوم رحم
از آنجا که بیشتر میومهای رحم با نزدیک شدن زنان به دوره یائسگی رشد خود را متوقف میکنند یا کوچکتر میشوند ممکن است پزشک توصیه کند تحت نظر باقی بمانید. با این حال ممکن است بسته به مولفههای زیر برخی از میومهای رحم به درمان فعال نیاز داشته باشند:
- دامنه علائم
- سن شما
- اهداف باروری شما
- اندازه و تعداد میوم های رحم
- درمان های قبلی فیبروم
- سایر مشکلات پزشکی موجود
انتظار تحت نظارت
بسیاری از زنان قبل از انجام درمان تصمیم میگیرند تحت نظارت پزشک منتظر بمانند. اگر به سن یائسگی نزدیک میشوید، ممکن است تصمیم به تاخیر انداختن درمان بگیرید. زیرا رشد فیبروم رحم اغلب با تغییرات هورمونی کاهش پیدا میکند. اگر شما رویکرد «انتظار تحت نظارت پزشک» را انتخاب کردهاید، پزشک شما به شکل مداوم در طول تست سالانه، میزان رشد فیبروم رحم شما را بررسی خواهد کرد.
اگر علائم فیبروم رحم باعث اختلال در زندگی روزمره شما، کم خونی، دشواری در باردار شدن یا نگرانی درباره سرطانی بودن زائدهها شده است؛ میتوانید درباره یک درمان تهاجمیتر یا عمل جراحی با پزشک صحبت کرده و یکی از آنها را انتخاب کنید.
درمانهای پزشکی برای فیبروم
داروها میتوانند به کنترل علائم مرتبط با فیبروم رحم کمک کنند. موثرترین داروها برای درمان فیبروم رحم گنادوتروپین (GnRH) آزاد کننده هورمون آگونیست میباشد (از جمله لوپران، سینارل، زولادکس). آگونیستهای GnRH باعث ایجاد یک وضعیت کم استروژن مانند دوران یائسگی میشوند که اندازه تومور و اندازه رحم را کاهش میدهد. به نظر میرسد پس از سه ماه درمان با این داروها، اندازه رحم تقریباً تا ۵۰ درصد کاهش پیدا کند. آگونیستهای GnRH همچنین جریان قاعدگی را متوقف میکنند (آمنوره) و از این طریق به زنان مبتلا به کمخونی ناشی از خونریزی کمک میکنند تا ذخایر آهن خود را افزایش دهند. متاسفانه استفاده دراز مدت از داروهای آگونیست GnRH میتواند منجر به از دست دادن بافت استخوانی شود اما در صورت متوقف شدن درمان آگونیست GnRH ، رشد مجدد و بسیار سریع فیبروم رحم و بازگشت رحم به اندازه قبل از درمان خود اتفاق میافتد. بنابراین استفاده از داروهای آگونیست GnRH به تنهایی، معمولاً به یک دوره کوتاه یک تا سه ماهه قبل از عمل جراحی برای بهبود کم خونی قبل از عمل و کوچک کردن رحم محدود میشود.
سایر روشهای دارویی شامل عوامل آندروژنیک (به عنوان مثال دانازول، گاسترینون)، پروژستینها (به عنوان مثال داروی مدروکسی پروژسترون استات، دپومدروکسی پروژسترون استات، نروتیندرون) و میرنا IUD می باشند. برای کنترل منوراژی (خونریزی طولانی مدت و/ یا بسیار زیاد) در زنانی که دچار لیومیوم هستند، احتمالاً با کاهش آندومتر (آتروفی آندومتر) از قرصهای ضد بارداری خوراکی استفاده میشود. ترانگزامیک اسید (Lysteda) یک داروی ضد فیبرینولیتیک است که حاوی هورمونهایی که میتوانند برای درمان خونریزی سنگین نیز استفاده شوند، نیست. هیچ یک از این داروها باعث کاهش حجم رحم یا فیبروم نمیشوند.
آمبولازیسیون فیبروئیدی رحم/ آمبولیزاسیون شریان رحم
آمبولیزاسیون فیبروم رحمی (UFE) که آمبولیزاسیون شریان رحمی (UAE) نیز نامیده میشود، جایگزینی برای عمل جراحی است که شامل وارد کردن یک کاتتر کوچک به شریان خونی پا از طریق یک برش کوچک در کشاله ران و هدایت کاتتر به شریان رحم از طریق تصاویر حاصل از اشعه ایکس میباشد. در این روش از کاتتر برای رساندن عواملی به شریان رحم استفاده میشود که عروق خونی تغذیه کننده فیبرومهای رحمی را مسدود میکنند. میزان کلی قرار گرفتن در معرض تابش اشعه در این روش را میتوان با یک یا دو آزمایش CT اسکن مقایسه کرد. آمبولیزاسیون شریان رحمی از بین برنده فیبرومهای رحمی نیست؛ اما باعث میشود بین ۳۰ تا ۵۰ درصد کوچکتر شوند. مزایای این روش شامل اجتناب از ایجاد برشهای درون شکم و کوتاهتر بودن دوره بهبودی است. پس از انجام این روش ممکن است زنان بسته به سن خود آمنوره (عدم رخ دادن عادت ماهیانه) را تجربه کنند. پس از این عمل فیبرومها میتوانند عروق خونی خود را بازسازی کرده یا تجدید عروق کنند و حدود ۲۰ درصد از زنان در پنج سال پس از عمل آمبولیزاسیون شریان رحمی، به دنبال دریافت معالجات بیشتر هستند.
درمان التراسوند متمرکز شده
درمان التراسوند متمرکز شده (FUS) با هدایت MRI، یک گزینه درمانی غیر تهاجمی برای درمان فیبرومهای رحمی است که ضمن حفظ شکل طبیعی رحم، فیبرومها را از بین میبرد. در این روش از امواج صوتی با فرکانس و انرژی بالا برای هدف قرار دادن پروتئینهای درون فیبرومهای رحمی تا زمان نابود شدن آنها استفاده میشود. روش FUS که در ترکیب با MRI استفاده میشود به پزشک این امکان را میدهد تا درمان را دقیقاً هدفگیری و نظارت کند. هر جلسه درمانی تقریباً ۳ ساعت طول میکشد. در این روش اگر چه فیبرومهای رحمی درمان میشوند اما در نهایت اندازه آنها کاهش یافته و از بین نمیروند. زنان میتوانند یک روز پس از انجام این درمان فعالیتهای روزانه خود را از سر بگیرند؛ اما دراز مدت بودن اثر این درمان مشخص نیست و برای زنانی که میخواهند قدرت باروری خود را حفظ کنند، توصیه نمیشود.
عمل جراحی برای میومهای رحم
دو نوع عمل جراحی رایج برای فیبروم رحم وجود دارد: میومکتومی و هیسترکتومی.
در روش میومکتومی، میومهای رحم به صورت جراحی از بین میروند اما رحم سالم و دست نخورده باقی میماند. اگر قصد بارداری در آینده را دارید ممکن است پزشک این گزینه را به شما پیشنهاد کند. اگر دچار مشکل در بارداری هستید، از بین بردن زائدهها به این روش میتواند شانس باروری شما را بهبود ببخشد. با این حال ممکن است فیبرومها پس از عمل میومکتومی رشد کنند.
عمل هیسترکتومی (عمل جراحی برداشتن رحم) تنها راه اطمینان از این است که میومهای رحم باز نمیگردند. این جراحی علائم شما را بهبود میبخشد اما پس از آن دیگر قابلیت بارداری را نخواهید داشت.
تصمیم گیری برای انجام عمل جراحی میتواند کاری دشوار باشد. اگر درباره این که عمل جراحی برای شما مناسب است یا خیر، مطمئن نیستید؛ از ارائه دهنده خدمات بهداشتی SSM بخواهید گزینه درمانی دیگری را به شما پیشنهاد کند. پزشک به شما کمک میکند تا گزینههای خود را بررسی کرده و به دقت بسنجید تا بتوانید با اطمینان پیش بروید.
