کمر درد در بارداری؛ علت، علائم و درمان

بسیاری از خانم‌ها در اوایل بارداری دچار کمردرد می‌شوند؛ اما معمولا کمردرد در نیمه‌ی دوم بارداری شروع می‌شود و ممکن‌است با ادامه‌ی بارداری بدتر شود. گاهی ممکن است درد کمر تا پس از تولد نوزاد ادامه داشته باشد؛ اما معمولا کمر درد در بارداری ظرف مدت چند ماه پس از وضع حمل از بین می‌رود. بخاطر داشته ‌باشید که اگرچه کمردرد در دوران بارداری امری نسبتا شایع است؛ نباید آن‌را به‌عنوان بخشی از فرآیند بارداری پذیرفت. برای داشتن یک بارداری لذت‌بخش و زایمان راحت، باید در اولین فرصت علائم کمردرد را مورد بررسی قرارداد و در طول بارداری به کنترل آن‌ها پرداخت.

کمردرد در دوران بارداری که مدت زیادی طول بکشد (چندهفته یا چند ماه) می‌تواند عاملی برای پیش‌بینی کمردرد پس از وضع حمل باشد. (درد پس از تولد نوزاد) به همین ‌دلیل از زنان باردار خواسته می‌شود در طول بارداری در صدد درمان کمردرد خود برآیند. درمان مطمئن (غیر جراحی) و محافظه‌کار برای کمردرد در دوران بارداری شامل انجام تمرینات مناسب و ورزش‌های بدنی‌ است که هدف آن‌ها بهبود هماهنگی عضلات و نحوه‌ی ایستادن است. این اقدامات باعث بهبود و حفاظت از ساختار بدن می شوند و انجام دادن آنها برای پیش‌گیری از فشار غیرضروری بر ساختارهای محافظ ضروری است. مراجعه به [shortcode-variables slug=”about”] می‌تواند برای کاهش یا تسکین کمردردهای ناخواسته دوران بارداری بسیار مفید باشد. درصورتی‌که بیمار به درمان‌های جامع نیاز داشته باشد، متخصص زنان و زایمان باید به ارزیابی و معاینه او بپردازد و برنامه درمانی ویژه‌ای را به او توصیه‌ کند.

انواع کمردرد در دوران بارداری

درد قسمت‌های خلفی لگن

زنان این نوع درد را در پشت لگن خود احساس می‌کنند. این درد شایع‌ترین نوع کمردرد در دوران بارداری است؛ این درحالی است که برخی از زنان در ناحیه‌ی مهره‌های کمر درد را احساس می‌کنند. بیماران این درد را در یک یا هر دو طرف کپل یا در قسمت پشت ران خود احساس می‌کنند. این درد ممکن است هنگام راه‌رفتن، بالارفتن از پله، خم شدن، ایستادن، غلت‌زدن در رختخواب، نشستن و مواردی از این قبیل شروع شود. برخی از موارد می‌توانند باعث بدتر شدن درد در ناحیه‌ی خلفی لگن شوند. به‌عنوان مثال، هنگامی‌که بیمار روی صندلی نشسته باشد و به سمت جلو یا پایین خم شده و کمر تا شود. زنانی ‌که از درد ناحیه‌ی خلفی لگن رنج می‌برد، بیش‌تر مستعد تجربه‌ی درد در ناحیه‌ی استخوان شرمگاهی هستند.

درد در قسمت مهره‌های کمر

این نوع درد در ناحیه‌ی ستون فقرات، بالاتر از ناحیه‌ی لگن رخ می‌دهد. این درد شبیه کمردردی است که زنان قبل از دوران بارداری تجربه کرده‌اند. این درد در اطراف ستون فقرات، روی ستون فقرات و تقریبا در اطراف کمر احساس می‌شود. بیماران معمولا دردی را احساس می‌کنند که ساق پا را نیز درگیر می‌کند. اگر بیمار به مدت طولانی سر پا بایستد یا چیزی را بلند کند، درد بیش‌تری را احساس خواهد کرد. معمولا درد در اواخر روز بدتر می‌شود.

درد سیاتیک

هنگامی‌که کمردرد در دوران بارداری، ران‌ها و کپل‌ را درگیرکند ممکن است به اشتباه درد سیاتیک خوانده ‌شود که یک وضعیت نسبتا غیرشایع است. درد سیاتیک در دوران بارداری که در پی بیرون‌زدگی یا فتق دیسک در قسمت تحتانی ستون فقرات ایجاد می شود، فقط حدود یک درصد از زنان باردار را گرفتار می‌کند. اگر بیمار درد سیاتیک داشته باشد معمولا درد بیش‌تری را در ساق خود احساس می‌کند و به نسبت درد کمتری را در کمر خود احساس خواهد کرد. همچنین ممکن است در قسمت زیر زانو احساس درد و ناراحتی داشته باشد. این درد می‌تواند پا و انگشتان او را نیز درگیرکند. این بیماران معمولا از سوزن سوزن شدن، سوزش و بی‌حسی ساق شکایت دارند درصورتی‌که درد عصب سیاتیک شدید باشد، بیمار در ناحیه‌ی کشاله‌ی ران و دستگاه تناسلی دچار بی‌حسی می‌شود. این بیماران گاهی در دفع ادرار و مدفوع دچار مشکل می‌شوند.

علل کمر درد در بارداری

با بزرگ‌تر شدن شکم، عضلات لگن به سمت بیرون کشیده می‌شوند (و ضعیف می‌شوند) و بدن را تحت تأثیر قرار می‌دهند؛ این امر باعث می‌شود فشار زیادی به کمر بیمار وارد شود. درصورتی‌که بر عصب فشار وارد شود، بیمار دچار کمردرد می‌شود. به‌علاوه، افزایش وزن و بزرگ‌ترشدن شکم بدین معناست که فعالیت عضلات بیش‌تر می‌شود و فشار بیش‌تری به مفاصل بیمار وارد می‌شود. به همین دلیل زنان باردار در اواخر روز درد بیش‌تری را احساس می‌کنند. در دوران بارداری، تغییرات هورمونی باعث شل ‌شدن مفاصل و رباط‌هایی می‌شوند که استخوان‌های لگن را به ستون فقرات وصل می‌کنند. این امر باعث می شود بیمار هنگام راه‌رفتن، ایستادن، نشستن به مدت طولانی، غلت زدن در رخت‌خواب، بلند شدن از روی صندلی یا توالت فرنگی، خم‌شدن یا بلندکردن اشیاء درد بیش‌تری را احساس کند.

عوامل پرخطر

معمولا زنانی که قبل از دوران بارداری یا در بارداری قبلی این نوع درد را تجربه‌کرده‌اند، بیش‌تر مستعد کمردرد خواهند بود. معمولا زنانی که تحرک کم‌تری دارند، فاقد انعطاف‌پذیری هستند و عضلات کمر و شکم آن‌ها ضعیف است، بیش‌تر در معرض ابتلا به کمردرد قرار دارند. دوقلو زایی یا چندقلو زایی یکی دیگر از مواردی است که ریسک ابتلا به کمردرد در دوران بارداری را افزایش می‌دهد.

چه موقع باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر کمردرد در دوران بارداری بیش از دو هفته طول بکشد باید به پزشک مراجعه ‌کرد. درصورتی که بیمار هریک از موارد زیر را داشته باشد، باید فورا به پزشک مراجعه ‌کند:

• اگر کمردرد شدید باشد، بدتر شود و درد پیشرفت کند یا درد به علت ضربه به وجود آمده ‌باشد.
• اگر کمردرد با تب، خونریزی از واژن یا احساس سوزش هنگام دفع ادرار همراه باشد.
• بیمار در یکی از پاها یا هر دو پایش هیچ‌گونه حسی نداشته باشد، یا به‌طور ناگهانی احساس کند پاهایش ضعیف ‌شده‌اند یا فاقد هرگونه هماهنگی هستند.
• درصورتی‌که بیمار هیچ‌گونه حسی در ناحیه‌ی کشاله‌ی ران، کپل و ناحیه‌ی تناسلی نداشته باشد و دچار بی‌اختیاری مثانه و مقعد شود. این امر می‌تواند باعث اختلال در فرآیند دفع ادرار و مدفوع‌ شود یا منجر به بی‌اختیاری گردد.
• بیمار در اواخر دوره‌ی دوم یا سوم بارداری دچار کمردرد شود. این مسئله می‌تواند نشان‌دهنده‌ی زایمان زودرس باشد به ویژه اگر بیمار قبلا سابقه کمردرد نداشته باشد.
• درصورتی که بیمار در ناحیه‌ی کمر، پهلو و زیر دنده‌ها احساس درد و ناراحتی داشته ‌باشد. درصورتی‌که بیمار تب داشته‌ باشد یا استفراغ کند یا خون در ادرارش مشاهده ‌شود زیرا این علائم می‌تواند نشان ‌دهنده‌ی عفونت کلیه باشد.

درمان کمر درد در بارداری

موارد زیادی وجود دارد که زنان باردار می‌توانند با انجام دادن آن‌ها به از بین‌بردن درد یا تسکین کمر درد در دوران بارداری کمک ‌کنند:

ورزش ‌کردن

ورزش منظم باعث تقویت عضلات و افزایش انعظاف‌پذیری بدن می‌شود. ورزش می‌تواند فشاری که بر ستون فقرات بیمار وارد می‌شود را کاهش‌دهد. پیاده‌روی، شنا، دوچرخه‌سواری به کمک دوچرخه ثابت در زمره ورزش‌های ایمن برای زنان باردار قراردارند. پزشک یا فیزیوتراپ می‌توانند ورزش‌هایی را برای تقویت عضلات شکم و کمر تجویزکنند.

استفاده از کمپرس گرم و سرد

استفاده از کمپرس گرم و سرد برای تسکین کمردرد در دوران بارداری، مفید است. درصورتی‌که پزشک اجازه‌ دهد، زنان باردار می‌توانند به مدت 20 دقیقه و در دفعات مختلف از کمپرس سرد (مانند کیسه‌ی یخ) برای تسکین نقاط دردناک استفاده‌کنند. پس از دو یا سه روز، از کمپرس گرم استفاده کنند. از پدهای حرارتی یا کیسه‌ی آب گرم استفاده کنند و آن را روی نقاط دردناک قرار دهند. زنان باردار باید از قراردادن کیسه آب گرم یا پد حرارتی روی شکم خودداری کنند.

اصلاح حالت بدن

قوزکردن فشار زیادی را بر ستون فقرات بیماران وارد می‌کند. بنابراین باید هنگام راه‌رفتن، نشستن، خوابیدن و مواردی از این قبیل، بدن در حالت مناسب قرارداشته باشد. زنان باردار باید هنگامی که پشت میزی می‌نشینند، حوله‌ای را رول کرده و پشت خود قراردهند؛ پاهای خود را روی تعدادی کتاب یا چهارپایه قراردهند و صاف بنشینند. باید شانه‌ها به سمت عقب کشیده‌ شود؛ آن‌ها می‌توانند بدین منظور از کمربندهای مخصوص استفاده‌کنند.

مشاوره

درصورتی‌که کمردرد در دوران بارداری ناشی از تنش و استرس باشد، صحبت کردن با یک مشاور یا دوست قابل اعتماد می‌تواند مفید باشد.

طب سوزنی

در طب سوزنی، سوزن‌هایی بسیار باریک وارد نقاط خاصی از پوست می‌شوند. تحقیقات نشان داده است طب سوزنی می‌تواند در تسکین کمردرد در دوران بارداری مفید باشد. درصورتی‌که بیمار مایل به استفاده از این روش باشد، باید با پزشک خود مشورت کند.

کایروپراکتیک

درصورتی‌که درمان دستی در طول دوران بارداری به درستی انجام‌ شود، می‌تواند به تسکین درد کمک کند؛ اما بیمار باید قبل از امتحان این روش با پزشک خود مشورت کند.