هورمونها، هورمونها، هورمونها. شما احتمالاً بیشتر با هورمونهایی مثل استروژن، انسولین، پروژسترون، اکسی توسین و تستوسترون آشنا هستید. و اگر باردار بودهاید، ممکن است از گنادوتروپین جفت انسانی (hCG) نیز مطلع باشید.
بنابراین ممکن است آزمایش آنتی مولرین هورمون (AMH) پرمصرفترین هورمون یا حتی شناخته شدهترین مربوط به بهداشت باروری نباشد. اما مطمئناً ارزش درک آن را دارد، خصوصاً اگر میخواهید در آینده باردار شوید.
آزمایش آنتی مولرین هورمون چیست؟
آزمایش آنتی مولرین هورمون یا AMH هورمونی است که توسط سلولهای گرانولوزا در فولیکولهای تخمدان تولید میشود. آزمایش آنتی مولرین هورمون نشان دهنده ذخیره تخمدان شما است.
ذخیره تخمدان خود را به عنوان یک سبد تخم مرغ در نظر بگیرید. شما به طور معمول با یک سبد پر از تخم مرغ متولد میشوید، و این تخمها در طول زندگی شما استفاده میشوند.
آزمایش آنتی مولرین هورمون میتواند تعداد تخمکهای شما را نشان دهد. سطح پایین آنتی مولرین هورمون به میزان ذخیره تخمدان (DOR) یا تعداد تخمک شما اشاره دارد، به همین دلیل این هورمون با باروری ارتباط دارد. به عبارت دیگر، اگر شما DOR دارید، سبد تخمک شما شروع به تخلیه شدن میکند.اما جالب اینجاست که: سطح پایین تعداد تخمک آنتی مولرین هورمون Dor را پیشنهاد میکند اما جواب این آزمایش قطعی و مشخص نیست. و همچنین، آنتی مولرین هورمون به شما نمیگوید که تخمکهای موجود در سبد شما تخمکهای خوبی هستند یا نه. برخی از پزشکان سطح آنتی مولرین هورمون را به عنوان “آزمایش باروری” قلمداد میکنند. اما این مسئله مشکلساز است، به این دلیل که آنتی مولرین هورمون تمام داستان را بیان نمیکند. به همین دلیل است که نباید این ارزیابی را برای افرادی که نابارور نیستند مورد استفاده قرار داد چون در مورد وضعیت تولید مثل و پتانسیل باروری آنها نمیتوان بر این اساس صحبت کرد. در حقیقت، آزمایش آنتی مولرین هورمون در صورتی که کمتر از 35 سال دارید و به عنوان نابارور تشخیص داده نشدهاید، ممکن است باعث نوعی زنگ هشدار غیر ضروری به نظر برسد. اما ممکن است نتایج غربالگری آنتی مولرین هورمون باعث شود افراد تخمدان خود را با انتخاب خودشان منجمد کنند، مشاوره بیشتری در مورد مفهوم واقعی سطح آنتی مولرین هورمون کاملا ضروری است.
آنتی مولرین هورمون چه چیزی به شما میگوید؟
اگر به دنبال پاسخهای مشخص در مورد باروری طبیعی هستید، سطح آنتی مولرین هورمون چیزی نیست که به دنبال آن هستید. به این دلیل که آنتی مولرین هورمون باروری طبیعی را به هیچ وجه دقیق پیش بینی نمیکند. با این حال، اگر تحت لقاح آزمایشگاهی (IVF) هستید، میتوانید از آنتی مولرین هورمون برای پیش بینی تعداد تخمکهای تولید شده و همچنین دوز دارو برای تحریک تولید تخمک استفاده کنید. در افراد غیر نابارور، سطح آنتی مولرین هورمون زمان لازم برای بارداری را پیش بینی نمیکند و همچنین ناباروری این افراد در آینده را نیز پیش بینی نمیکند. (ما میدانیم که “غیر نابارور” ممکن است یک منفی مضاعف دو برابر به نظر برسد، اما این به افرادی گفته میشود که سعی در باردار شدن ندارند و بنابراین هنوز هیچ مشکل اثبات شدهای ندارند). با این حال، هنگامی که به عنوان بخشی از آزمایش ناباروری استفاده میشود، آزمایش آنتی مولرین هورمون میتواند به پزشکان کمک کند تا درک کنند که آیا تخمدانها با سرعت بیشتری از حد لازم پیر میشوند و یا تخمکهای کمتری باقی مانده است یا نه. سطح آنتی مولرین هورمون همچنین میتواند به بهترین نحو پیشبینی کند که چگونه تحریکات تخمدانی هنگام ایجاد پروتکلهای IVF انجام میشود.
در حال حاضر، بهترین معیار برای تعیین پیری تخمدان، ترکیب سن تقویمی، شمارش فولیکول آنترال (AFC) در سونوگرافی و آزمایش آنتی مولرین هورمون است. AFC تعداد کیستهای کوچک تخمدان را نشان میدهد که نمایانگر تخمکها هم هستند. از آنجا که آزمایش آنتی مولرین هورمون تعداد تخمکهای باقی مانده در تخمدان را نشان میدهد، AFC و آنتی مولرین هورمون راهنمای بسیار خوبی برای تخمین تعداد (مقدار) تخمکهای شما هستند. با این حال، تولد شما بهترین معیار سنجش کیفیت تخمکهاست. “در حالی که با افزایش سن کمیت و کیفیت کاهش مییابد، اما سن بهترین شاخص برای احتمال بارداری شما است. علاوه بر این، استفاده از یک تست غربالگری DOR برای افرادی که در معرض خطر کم هستند اما ذخیره تخمک آنها کاهش پیدا کرده، نتایج مثبت کاذب بیشتری به همراه خواهد داشت. این به این معنی است که در بسیاری از افراد ممکن است ذخیره تخمدان طبیعی باشد، اما به آنها میگویند که DOR دارند. بنابراین بهترین متخصص زنان در شیراز استفاده از آزمایش آنتی مولرین هورمون را برای پیش بینی باروری توصیه نمیکنند. به عبارت دیگر، اگر 100 نفر در 20 سالگی سطح آنتی مولرین هورمون خود را آزمایش کنند، و در نتیجه به 15 نفر از آنها بگویند که DOR دارند، این حرف باعث ایجاد استرس زیادی در میان این 15 نفر میشود در حالی که شاید فقط در تعداد کمی از آنها این روند ادامه داشته باشد و برای بارداری مشکل ساز شود.
نتایج آزمون آنتی مولرین هورمون
آزمایش سطح آنتی مولرین هورمون یک آزمایش خون ساده است. از آنجا که اکثرا ارزیابی این آزمایش در کل دوره قاعدگی شما ثابت است، بهترین متخصص زنان و زایمان در شیراز در هر زمانی ممکن است این آزمایش را به شما پیشنهاد کند. به عنوان یک دستورالعمل کلی، سطوح زیر (در نانوگرم در هر میلی لیتر) نشان دهنده حد پایین مقادیر آنتی مولرین هورمون سرم بر اساس سن است:
• 45 ساله: 0.5 نانوگرم در میلی لیتر
• 40 ساله: 1 نانوگرم در میلی لیتر
• 35 ساله: 1.5 نانوگرم در میلی لیتر
• 30 ساله: 2.5 نانوگرم در میلی لیتر
• 25 ساله: 3.0 نانوگرم در میلی لیتر
سطوح فوق بسیار محافظه کارانه برآورد شده است، اما قطعا این برآوردها به آزمایشگاه نیز بستگی دارد. هر نتیجهای باید با پزشکی که این آزمایش را برای شما تجویز کرده است بررسی شود. سطح آنتی مولرین هورمون زیر 1.6 نانوگرم در میلی لیتر پیش بینی میکند که تعداد کمتری از تخمکهای با IVF بازیابی شده است. سطح زیر 0.4 نانوگرم در میلی لیتر به شدت کم است. اگرچه نتایج این آزمایش مفید است، اما توجه به این نکته نیز مهم است که با افزایش سن تخمک کمتری دارید. این طبیعی است! این بدان معنی است که سطح آنتی مولرین هورمون در طول عمر باروری کاهش مییابد.
رابطه آنتی مولرین هورمون با FSH
هورمون تحریک کننده فولیکول (FSH) توسط غده هیپوفیز ساخته میشود و در رشد و عملکرد جنسی نقش مهمی دارد. FSH تخمکها را در تخمدان تحریک به رشد کردن میکند، که باعث افزایش استروژن و بعداً پروژسترون میشود. FSH بالاتر معمولاً ذخیره اندک تخمدان را نشان میدهد، در حالی که آنتی مولرین هورمون پایینتر نشان دهنده ذخیره اندک آن است. همانند آنتی مولرین هورمون، پزشک شما ممکن است برای تعیین میزان FSH برای تعیین میزان ذخیره فعلی تخمدان، آن را آزمایش کند. در حالی که FSH میتواند ابزاری مفید برای این کار باشد، اما اکثر کارشناسان بر این باور هستند که آنتی مولرین هورمون پیش بینی کننده قویتری برای ذخیره تخمدان است زیرا سطح آن در کل دوره قاعدگی و از دورهای به دوره دیگر ثابت است.
رابطه آنتی مولرین هورمون با شانس بارداری با IVF
به طور کلی، هرچه تخمکهای بیشتری با تحریک و بازیابی IVF تولید شود، احتمال رشد و انتقال تعداد معینی از جنینهای خوب بیشتر است. (وقتی تخمکها توسط اسپرم بارور میشوند، جنین تولید میشود. هر تخمک بازیابی شده لزوماً با IVF با موفقیت بارور نمیشود).
با افزایش سن زن، درصد تخمکهای غیرطبیعی کروموزومی که به جنینهای غیر طبیعی کمک میکنند، افزایش مییابند. بنابراین، هرچه تعداد تخمکهای بازیابی شده کمتر باشد، درصد جنینها کمتر میشوند. در حالی که سطوح پایین آمدن آنتی مولرین هورمون موفقیت IVF را کمتر میکند، این مورد در زنان در اواخر سن 30 سالگی و بالاتر از آن مشهود است.
برای استفاده مجدد از تشبیه سبد تخم مرغ برای توضیح کمیت و کیفیت: در دهه 20 و اوایل 30 سالگی، شما معمولاً تخم مرغ بیشتری دارید و تخم مرغ “طلایی” (خوب) بیشتری دارید. در دهه 30 و بالاتر، معمولاً تخم مرغ کمتری دارید و تخم مرغ طلایی کمتری دارید.
اما یک جوان با تخمک اندک (آنتی مولرین هورمون کم) هنوز باید درصد بیشتری از تخمهای طلایی داشته باشد و در نتیجه موفقیت IVF (بازیابی تخمک با کیفیت بالاتر) بهتر از یک فرد مسن است.
یک فرد مسن مطمئناً میتواند شانس بیاورد و تعداد زیادی تخمک داشته باشد، اما درصد بیشتری از این تخمکها با افزایش سن “وضعیت طلایی” خود را از دست داده و ممکن است منجر به جنینهای طبیعی نشوند.
سطح آنتی مولرین هورمون پایین تر (<1) با موارد زیر مرتبط است:
عملکرد پایین تخمک در زمان بازیابی
- خطر بالاتری برای لغو چرخه تولید (یعنی چرخه IVF شما لغو شده و تخمکهای شما بازیابی نمیشوند)
- میزان بالاتر لقاح غیر طبیعی
آیا درمانی برای باروری مرتبط با آنتی مولرین هورمون وجود دارد؟
متأسفانه، هیچ روش اثبات شدهای برای افزایش سطح آنتی مولرین هورمون وجود ندارد.
وقتی نمیتوانید تعداد تخمک خود را افزایش دهید، میتوانید با عدم استعمال سیگار و حفظ وزن سالم که پزشک به شما پیشنهاد کرده است، کیفیت تخمک را حفظ کنید. دخانیات و چاقی با کیفیت پایین تخمک ارتباط مستقیم دارند. به یاد داشته باشید، حتی اگر تخمک کمتری داشته باشید، باز هم میتوانید تخمکهای خوبی داشته باشید و این احتمال موفقیت باروری شما را افزایش میدهد.
سطح آنتی مولرین هورمون چه چیز دیگری به شما میگوید؟
به غیر از تعیین تعداد تخمک، ممکن است سطح آنتی مولرین هورمون در سایر موارد پزشکی مانند سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS) و یائسگی به پزشک کمک کند. PCOS یکی از شایعترین اختلالات هورمونی زنان است. اما در حالی که بسیاری از مبتلایان به PCOS دارای سطح آنتی مولرین هورمون بالا هستند، اما هیچ توافقی از طرف انجمنهای پزشکی وجود ندارد که از سطح آنتی مولرین هورمون به عنوان معیار تشخیصی PCOS استفاده کنند. هنگامی که نوبت به پیش بینی شروع یائسگی میرسد، تحقیقات در مورد نقش سطح آنتی مولرین هورمون نتایج متناقضی را ارائه داده است. برخی شواهد نشان میدهد که میتوان از آنتی مولرین هورمون به عنوان یک سنجش عمومی استفاده کرد اما به عنوان یک جدول زمانی مشخص از آن استفاده نمیشود. در تحقیقی اخیرا نشان داده شده است که اندازه گیری آنتی مولرین هورمون میتواند به پزشکان کمک کند تا آخرین قاعدگی شما را تخمین بزنند.
برخی دیگر معتقدند که سطح آنتی مولرین هورمون میتواند به پیش بینی جنسیت کودک نیز کمک کند، اما پزشکان هیچ مدرکی دال بر تأثیر آنتی مولرین هورمون در تعیین جنسیت کودک نمیدانند. جنینهای دختر و پسر مقادیر مختلف آنتی مولرین هورمون در دوران بارداری تولید میکنند.
در طی آزمایش آنتی مولرین هورمون چه اتفاقی میافتد؟
یک متخصص مراقبتهای بهداشتی با استفاده از یک سوزن کوچک نمونه خون را از رگ بازوی شما میگیرد. بعد از قرار دادن سوزن، مقدار کمی خون در یک لوله آزمایش جمع میشود. هنگام داخل یا خارج شدن سوزن ممکن است کمی احساس سوزش کنید. این کار معمولاً کمتر از پنج دقیقه طول میکشد.
آیا برای آمادگی در این آزمایش لازم است کاری انجام دهم؟
برای انجام آزمایش آنتی مولرین هورمون نیازی به هیچگونه آمادگی خاصی ندارید.
آیا این آزمایش خطر دارد؟
انجام آزمایش آنتی مولرین هورمون خطر بسیار کمی دارد. ممکن است در نقطه ای که سوزن زده شده درد یا کبودی جزئی داشته باشید، اما بیشتر علائم به سرعت برطرف میشوند.
