هورمون لوتئینی یا لوتئینه کننده (LH) هورمون مهمی است که هم در بدن زنان و هم در بدن مردان تولید میشود. این هورمون که از جمله هورمونهای گنادوتروپین است بر اندامهای جنسی در مردان و زنان تأثیر میگذارد و در زنان تخمدانها، و در مردان بیضهها را تحت تأثیر قرار میدهد. هورمون لوتئینی در فرایندهای بلوغ، قاعدگی و باروری نقش دارد.
مقدار هورمون لوتئینی در خون میتواند مشکلات اساسی مرتبط با انواع مسائل بهداشت باروری را نشان دهد.
[sv slug=”number”]
هورمون لوتئینی چیست؟
هورمون لوتئینی (LH) در غده هیپوفیز تولید میشود. غده هیپوفیز در قاعده مغز قرار دارد و تقریباً به اندازه یک نخود است. اگر زن باشید، هورمون لوتئینی نقش مهمی در چرخه قاعدگی شما ایفا میکند. این هورمون با هورمون محرک فولیکول (FSH)، که یکی دیگر از هورمونهای گنادوتروپین است که در غده هیپوفیز ساخته میشود کار میکند. هورمون FSH با تحریک فولیکول تخمدان باعث رشد تخمک شده، همچنین باعث تولید استروژن در فولیکول میشود.
افزایش استروژن به غده هیپوفیز این پیام را میدهد که تولید هورمون FSH را متوقف کرده و تولید هورمون LH بیشتری را شروع کند. تغییر هورمون LH باعث آزاد شدن تخمک از تخمدان میشود که به این فرایند تخمک گذاری گفته میشود. در فولیکول خالی، سلولها تکثیر یافته و آن را به یک جسم زرد تبدیل میکنند. این ساختار باعث ترشح پروژسترون، یعنی هورمون لازم برای حفظ بارداری میشود. اگر بارداری اتفاق نیفتد، سطح پروژسترون افت میکند و قاعدگی شروع میشود.
اگر مرد باشید هم غده هیپوفیز شما هورمون LH تولید میکند. این هورمون به گیرندههای سلولهای خاصی در بیضه متصل میشود که سلولهای لیدیگ نامیده میشوند. این امر منجر به ترشح تستوسترون میشود، هورمونی که برای تولید سلولهای اسپرم ضروری است.
آزمایش خون هورمون لوتئینی چیست؟
آزمایش خون هورمون لوتئینی، میزان هورمون LH را در خون اندازه گیری میکند. اگر زن باشید، میزان مناسب این هورمون در خون بسته به سن شما و این که در چه زمانی از سیکل قاعدگی باشید متفاوت است. مقدار این هورمون در خون با بارداری هم تغییر میکند. اگر پزشکی بخواهد برای بررسی باروری آزمایش هورمون لوتئینی برای یک خانم انجام شود، ممکن است لازم باشد این خانم چندین بار این آزمایش را برای پیگیری روند افزایش و کاهش سطح هورمون لوتئینی انجام دهد. سطح هورمون لوتئینی با آزمایش آنالیز ادرار هم قابل اندازه گیری است.
اگر مرد باشید، پزشک ممکن است ازمایش LH را برای تعیین سطح پایه هورمون لوتئینی در خونتان تجویز کند. همچنین ممکن است سطح هورمون لوتئینی را بعد از تزریق هورمون آزاد کننده گنادوتروپین (GnRH) اندازه گیری کند. اندازه گیری هورمون لوتئینی پس از دریافت این هورمون، در صورت وجود، مشکلات غده هیپوفیز یا سایر قسمتهای بدن را برای پزشک مشخص خواهد کرد.
آزمایش خون هورمون لوتئینی به چه دلایلی انجام میشود؟
پزشکان به دلایل زیادی ممکن است لازم ببینند آزمایش هورمون لوتئینی خون انجام شود. سطح هورمون لوتئینی با مشکلات مربوط به قاعدگی، باروری و شروع بلوغ ارتباط دارد.
نمونههایی از مواردی که پزشکان ممکن است آزمایش خون هورمون LH را تجویز کنند شامل موارد زیر است:
- برای زنانی که در بارداری مشکل دارند
- برای زنانی که قاعدگی نامنظم دارند یا قاعده نمیشوند
- وقتی پزشک به یائسه شدن یک زن مشکوک باشد
- برای مردانی که علائم کمبود تستوسترون، مانند توده عضلانی کم یا کاهش میل جنسی داشته باشند
- وقتی پزشک به اختلال هیپوفیز مشکوک باشد
- برای پسران یا دخترانی که خیلی دیر یا خیلی زود وارد فرایند بلوغ بشوند
پزشک ممکن است آزمایش خون هورمون لوتئینی را در کنار اندازه گیری سایر هورمونها مانند تستوسترون، پروژسترون، هورمون محرک فولیکول (FSH) و استرادیول تجویز کند.
چرخه قاعدگی و یائسگی
اگر در زنی قاعدگی دیگر اتفاق نیافتد یا قاعدگی نامنظم باشد، ممکن است پزشک لازم ببیند میزان هورمون LH را در خون او اندازه گیری کند تا علت زمینهای مشکل را پیدا کند. سطح هورمون LH بعد از یائسگی افزایش مییابد زیرا تخمدانها دیگر کار نمیکنند و تحت تاثیر هورمون LH قرار ندارند.
باروری
برای کسانی که در باردار شدن مشکل دارند ممکن است پزشک آزمایش هورمون LH تجویز کند. سطح هورمون LH میتواند وجود مشکلاتی در موجودی تخمک در تخمدانهای زن و تعداد اسپرم مرد در را نشان دهد، که هر دو در باروری تأثیرگزار هستند.
بلوغ
در افراد جوانتر، پزشک ممکن است آزمایش هورمون LH را برای تشخیص علت زمینهای تاخیر در بلوغ یا بلوغ زودرس تجویز کند. پزشک وجود یا عدم وجود علائم بلوغ در فرد را بررسی میکند. این موارد شامل رشد پستانها و قاعدگی در دختران، رشد بیضه و آلت تناسلی در پسران و رشد موهای شرمگاهی هم در دختران و هم در پسران است.
بارداری
برای تعیین زمان تخمک گذاری میتوان از آزمایش سطح هورمون لوتئینی در ادرار استفاده کرد. وقتی سطح هورمون لوتئینی شروع به افزایش کند، نشانه آن است که تخمک گذاری طی یک تا دو روز آینده اتفاق خواهد افتد. این آزمایش را در خانه هم میتوان انجام داد و غالباً از ان برای افزایش شانس بارداری استفاده میکنند. لازم به ذکر است که این کار با آزمایش ادرار و نه آزمایش خون انجام میشود.
نحوه آمادگی برای آزمایش خون هورمون لوتئینی
پزشک دستورالعملهای دقیقی برای آمادگی برای آزمایش خون به بیمار ارائه میکند. به عنوان مثال ممکن است به بیمار بگوید مصرف برخی از داروها که ممکن است در نتایج تأثیر بگذارند را متوقف کند ، بنابراین بیمار حتماً باید تمام داروها و مکملهایی که مصرف میکند را به پزشک اطلاع دهد. اگر بیمار زن باشد ، ممکن است لازم باشد تا چهار هفته قبل از آزمایش ، مصرف قرصهای جلوگیری از بارداری یا سایر قرصهای هورمونی را متوقف کند. پزشک همچنین درباره تاریخ آخرین قاعدگی بیمار از او سوال خواهد کرد.
مثل بسیاری از آزمایشهای خون دیگر، ممکن است از بیمار بخواهند از هشت ساعت قبل از آزمایش از خوردن و آشامیدن خودداری کند.
در صورتی که تا بیمار هفت روز قبل از آزمایش خون هومون LH، آزمایش یا درمان دیگری انجام داده باشد که در آن از یک ماده رادیواکتیو استفاده شده باشد، لازم است در این خصوص به پزشک خود اطلاع دهد. این مواد میتوانند در نتایج آزمایش تداخل ایجاد کنند.
نحوه انجام آزمایش
برای انجام آزمایش هورمون LH، یک تکنسین ازمایشگاه مقدار کمی خون از شما، به احتمال زیاد از بازویتان، میگیرد. این کار خیلی کوتاه است و در مطب پزشک یا آزمایشگاه انجام میشود. سپس نمونه خون را از لحاظ سطح هورمون LH تجزیه و تحلیل میکنند.
تکنسین ازمایشگاه برای خونگیری، یک کش لاستیکی دور بازوی شما میپیچد تا رگهایتان بهتر مشخص شوند. سپس پوست را ضد عفونی کرده و سرنگی را از بازو وارد رگ کرده و نمونه کوچکی از خون شما را جمعآوری میکند. روند کار کوتاه و عمدتا بدون درد است.
پزشک ممکن است لازم ببیند از بیمار برای چند روز متوالی هر روز نمونه خون گرفته شود. از آنجا که میزان هورمون LH در خون با چرخه قاعدگی تفاوت پیدا میکند ، ممکن است برای اندازه گیری دقیق سطح این هورمون به چند بار نمونهگیری لازم باشد.
خطرات مرتبط با آزمایش خون هورمون لوتئین ساز چیست؟
خونگیری خطر زیادی ندارد. فقط ممکن است بعد از آن جای سوزن کبود شود، که اگر با یک پنبه روی آن را فشار دهید، این احتمال کاهش پیدا میکند.
عارضه فلبیت یا التهاب ورید اگرچه نادر است، اما ممکن است هنگام خونگیری اتفاق بیفتد. در صورت بروز این مشکل، تکنسین آزمایشگاه احتمالاً از بیمار میخواهد که در طول روز روی رگ از کمپرس گرم استفاده کند. اگر به هر نوع اختلال خونریزی مبتلا هستید، حتماً به پزشک خود اطلاع دهید تا درگیر عوارض خونریزی نشوید.
تفسیر نتایج آزمایش هورمون لوتئینی LH
پس از مشخص شدن نتایج آزمایش پزشک در خصوص نتایج و تفسیر آنها با بیمار صحبت خواهد کرد. مقادیر زیر از هورمون LH که بر اساس واحد (IU / L) اندازه گیری میشود، در خون طبیعی است:
- در زنان در مرحله فولیکولی چرخه قاعدگی: ۱٫۹ تا ۵ (IU / L)
- در زنان در اوج چرخه قاعدگی: ۸٫۷ تا ۳ (IU / L)
- در زنان در فاز لوتئال چرخه قاعدگی: ۰٫۵ تا ۹ (IU / L)
- در زنان باردار: کمتر از ۵ (IU / L)
- در زنان در دوره یائسگی: ۱۵٫۹ تا ۰ (IU / L)
- در زنانی که از داروهای ضد بارداری استفاده میکنند: ۰٫۷ تا ۶ (IU / L)
- در مردان بین ۲۰ تا ۷۰ سال: ۰٫۷ تا ۹ (IU / L)
- در مردان بالای ۷۰ سال: ۳٫۱ تا ۰ (IU / L)
اگرچه نتایج ممکن است براساس شرایط منحصر به فرد هر شخص متفاوت باشند، اما بعضی از نکات کلی در تفسیر نتایج هورمون LH میتواند شامل موارد زیر باشد:
در زنان
در زنان ، افزایش سطح هورمونهای LH و FSH میتواند نشان دهنده وجود مشکلی در تخمدانها باشد که با عنوان نارسایی اولیه تخمدان شناخته میشود. برخی از دلایل نارسایی اولیه تخمدان عبارتند از:
- رشد ناکافی یا نامناسب تخمدانها
- وجود ناهنجاریهای ژنتیکی، مانند سندرم ترنر
- سابقه قرار گرفتن در معرض تشعشع
- سابقه شیمی درمانی
- ابتلا به اختلالات خود ایمنی
- تومور تخمدان
- بیماری تیروئید یا غدد فوق کلیوی
- سندرم تخمدان پلی کیستیک (PCOS)
پایین بودن همزمان سطح دو هورمون LH و FSH میتواند نشان دهنده نارسایی ثانویه تخمدان باشد. این بدان معنی است که قسمت دیگری از بدن باعث نارسایی تخمدان شده است. در بسیاری از موارد، این مساله نتیجه مشکلات نواحی هورمون ساز مغز ، مانند غده هیپوفیز است.
در مردان
در مردان، سطح بالای هورمون LH میتواند نشانه نارسایی اولیه بیضه باشد. از جمله دلایل ابتلا به این مشکل موارد زیر را میتوان نام برد:
- ناهنجاریهای کروموزومی، مانند سندرم کلاینفلتر
- رشد ناکافی یا نامناسب غدد جنسی
- سابقه ابتلا به عفونتهای ویروسی، مانند اوریون
- ضربه
- سابقه قرار گرفتن در معرض تشعشع
- سابقه شیمی درمانی
- ابتلا به اختلالات خود ایمنی
- وجود تومور، مانند تومور ژرم سل (تومور سلول زایا)
نارسایی ثانویه بیضه نیز میتواند ناشی از دلایل مغزی مانند اختلال در هیپوتالاموس باشد. اگر پزشک برای بیمار تزریق GnRH انجام داده و سطح LH بیمار پایین آمده یا ثابت مانده باشد، اغلب مشکلات هیپوفیز باعث این اختلالات شده است.
پایین بودن سطح LH در مردان بزرگسال ممکن است منجر به کاهش سطح تستوسترون شود، که به طور بالقوه ممکن است علائمی مانند موارد زیر را ایجاد کند :
- اختلال عملکرد جنسی
- بی علاقگی جنسی
- خستگی
در کودکان
در کودکان، بالا بودن سطح هورمون LH میتواند باعث بلوغ زودرس شود. این مساله در دختران شایعتر از پسران است. از جمله علل زمینهای این مساله موارد زیر را میتوان نام برد:
- وجود تومور در سیستم عصبی مرکزی
- ضربه یا آسیب مغزی
- وجود التهاب یا عفونت در سیستم عصبی مرکزی ، مانند مننژیت یا انسفالیت
- سابقه جراحی مغز
- سابقه قرار گرفتن مغز در معرض تشعشع
تاخیر در بلوغ همراه با پایین یا طبیعی بودن سطح هورمون LH میتواند نشان دهنده بعضی اختلالات زمینهای از جمله موارد زیر باشد:
- نارسایی تخمدان یا بیضه
- کمبود هورمون
- سندرم ترنر
- سندرم کلاینفلتر
- عفونت مزمن
- سرطان
- یک اختلال خوردن
موارد تاثیرگذار در نتایج آزمایش هورمون لوتئینی
در زنان بسته به اینکه ازمایش در روز چندم از چرخه قاعدگی انجام شود، نتایج متفاوت خواهد بود.
داروهایی که میتوانند سطح هورمون LH را تغییر دهند شامل موارد زیر هستند:
- داروهای ضد تشنج
- کلومیفن
- دیگوکسین
- داروهای هرومون درمانی
- قرصهای جلوگیری از بارداری
