آيا ناباروری قبل از ازدواج قابل تشخيص و درمان است؟

اگر در حال برنامه‌ریزی برای تشکیل خانواده و داشتن فرزند هستید، تست باروری می‌تواند نقش بسیار مهمی در شادی هر دو نفر، به عنوان یک زوج داشته باشد.

تست باروری، شامل آنالیز نطفه در مردان برای شمارش تعداد اسپرم، قدرت حرکت و کیفیت آنها است تا مشکلات باروری را بررسی کنند. تست تخمک گذاری برای زنان نیز توانایی باروری را ارزیابی می‌کند.

نشانه‌های بالقوه‌ای که نشان از مشکلات باروری دارند 

در اینجا سؤالاتی را بیان می‌کنیم و در صورتی که فکر می‌کنید دچار ناباروری هستید، شما و همسرتان می‌توانید این مسائل را مورد توجه قرار دهید. اگر پاسخ شما به هرکدام از این سوالات مثبت باشد، بهتر است که با بهترین دکتر ناباروری در شیراز صحبت کنید.

سیکل ماهانه نامنظم 

هنگامی که عادت ماهانه در دختران شروع می‌شود، نامنظم بودن پریود یک امر طبیعی است. بدن برای تنظیم این سیکل ماهانه به زمان نیاز دارد. با این حال، هنگامی که دوره نوجوانی به پایان می‌رسد، سیکل ماهانه باید منظم شده باشد. وجود عادت ماهانه نامنظم، می‌تواند هشداری برای ناباروری باشد، زیرا نشانه‌ای از مشکلات تخمدان است.

اگر سیکل ماهانه شما بطور غیرعادی کوتاه یا طولانی است ( کمترا ز 24 روز یا بیشتر از 35 روز )، بطور پیش‌بینی نشده رخ می‌دهد، یا اصلا عادت ماهانه ندارید، به پزشک مراجعه کنید.

پریودهای نامنظم می‌تواند عوامل مختلفی داشته باشد. یکی از متداول‌ترین عوامل سیکل ماهانه نامنظم و ناباروری مرتبط با تخمک‌گذاری، سندروم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) است. دیگر عوامل احتمالی که منجر به پریودهای نامنظم می‌شود، شامل موارد زیر است:

• داشتن اضافه وزن یا کمبود وزن
• ورزش‌های بسیار شدید
• هایپرپرولاکتینمی (بالا بودن هورمون پرولاکتین که به هورمون شیر نیز معروف است)
• کاهش ذخیره تخمدانی
• کافی نبودن تخمک‌های اولیه
• اختلال در تیروئید

خونریزی زیاد یا کم و درد شدید 

خونریزی بین سه تا هفت روز، طبیعی در نظر گرفته می‌شود. با این حال، اگر خونریزی شما بسیار کم یا بیش از حد زیاد است، لازم است که با بهترین دکتر زنان در شیراز مشورت کنید. نشانه‌های دیگری که با پریود ارتباط دارند، وجود دارد که می‌تواند نشان‌دهنده مشکلات باروری باشد، این نشانه‌ها شامل:

• دردهای شدید دوران قاعدگی
• تغییرات قابل ملاحظه در شدت خونریزی
• تغییرات چشمگیر در طول دوران خونریزی قاعدگی
• لکه‌بینی غیرمعمول بین سیکل‌های ماهانه

دردهای دوران قاعدگی که بسیار شدید هستند و در زندگی روزانه شما اختلال ایجاد می‌کنند، می‌تواند نشانه‌ای از آندومتریوز یا بیماری التهابی لگن (PID) باشد. هر دوی این مشکلات منجر به ناباروری می‌شوند.

آندومتریوز و بیماری التهابی لگن با گذشت زمان ممکن است تشدید شود، از این رو، اگر علائمی از هرکدام از این مشکلات دارید، لازم است که فوراً برای درمان آنها اقدام کنید.

سن (بیشتر از 35 سال) 

باروری زنان و مردان با بالا رفتن سن کاهش می‌یابد. خطر ناباروری در سن 35 سالگی برای زنان افزایش یافته و با گذشت زمان بیشتر می‌شود. یک زن 30 ساله، در هر ماه حدود 20% شانس بارداری دارد، در حالی که یک زن در سن 40 سالگی، تنها 5%  احتمال باردار شدن دارد. زنان در سنین بالاتر از 35 سال، سقط جنین بیشتری را تجربه خواهند کرد و احتمال اینکه کودکان آنها دچار  بیماری‌های مادرزادی باشند، افزایش می‌یابد.

باروری مردان نیز تحت تاثیر سن قرار دارد گرچه شدت این اتفاق به اندازه شرایطی که در زنان وجود دارد، نیست. تحقیقات نشان می‌دهد که با افزایش سن، باروری مردان و سلامت اسپرم در آنها کاهش می‌یابد ( که شامل افزایش اسپرم با نقص در دی‌ان‌ای است).

سن مردان نیز، با مشکلاتی مانند افزایش خطر سقط جنین، انتقال مشکلات ژنتیکی و برخی بیماری‌های مادرزادی ارتباط دارد. سن بالای مردان، به افزایش بروز بیماری‌‌هایی مانند اوتیسم و اسکیزوفرنی مرتبط است.

بررسی‌ها و تحقیقات نشان می‌دهد که برخی از افراد، از اینکه باروری زنان با افزایش سن کاهش می‌یابد، آگاهی ندارند. افراد اغلب احتمال بارداری را تا سن 40 یا 44 بیش از حد تخمین می‌زنند. آنها همچنین ممکن است تصور کنند که روش درمانی IVF مشکلات باروری آنها را برطرف می‌کند (ممکن است برطرف نشود).

ناباروری مردان 

عوامل ناباروری مردان همیشه واضح نیست، زیرا آنها به ندرت از خود علائمی نشان می‌دهند (گرچه اختلال جنسی می‌تواند هشداری برای ناباروری باشد). معمولاً تعداد کم اسپرم یا عدم تحرک اسپرم در آنالیز اسپرم مشخص می‌شود. به عبارت دیگر، برای تشخیص این مشکلات، نیاز است که این تست باروری را انجام دهید.

وزن

وزن شما نقش مهمی در باروری ایفا می‌کند. اضافه وزن یا کمبود وزن می‌تواند منجر به دشواری در بارداری شود. در حقیقت، بر این باوریم که چاقی، یکی از متداول‌ترین عوامل در قدرت باروری پایین و قابل پیشگیری است.

تحقیقات نشان می‌دهد که کاهش 5% تا 10 % از وزن بدن در زنانی که چاق هستند، می‌تواند تخمک‌گذاری را به سرعت آغاز کند.

اضافه وزن یا کاهش وزن می‌تواند تاثیر زیادی بر باروری مردان داشته باشد. یک فراتحلیل بیان می‌کند، مردانی که شاخص بدنی آنها کمتر از 20 است، خطر کاهش غلظت و تعداد اسپرم در آنها وجود دارد. مردان چاق نیز سطح هورمون تستسترون و تعداد اسپرم در آنها کمتر است.

در صورتی که برای کاهش وزن با مشکل مواجه هستید، با پزشک مشورت کنید. برخی از عوامل هورمونی مؤثر در ناباروری، می‌تواند منجر به مشکلات وزنی در فرد شود. به عنوان مثال، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک خطر چاقی را در زنان افزایش می‌دهد و همچنین منجر به ناباروری می‌شود.

بیماری‌های مزمن

بیماری‌های مزمن و همچنین درمان‌های آنها، می‌تواند منجر به مشکلاتی برای باروری شود. دیابت، بیماری سلیاک درمان نشده، بیماری‌های لثه و تیروئید پرکار، خطر ناباروری را بالاتر می‌برد.

گاهی اوقات، درمان‌ بیماری‌های مزمن، ممکن است تاثیر منفی در باروری داشته باشد. انسولین، داروهای ضدافسردگی و هورمون‌های تیروئید، باعث اختلال در نظم سیکل ماهانه می‌شود.

تاگامت (سایمتیدین) دارویی است که برای درمان زخم معده مصرف می‌شود و همچنین داروهای فشارخون، می‌توانند باعث ناباروری در مردان شوند. این داروها همچنین مشکلاتی را برای تولید اسپرم یا توانایی اسپرم برای باردار کردن تخمک ایجاد می‌کنند.

سرطان

برخی از درمان‌های سرطان می‌تواند منجر به مشکلاتی در باروری شود. در صورتی که درمان‌های سرطان را پشت سر گذاشته‌اید (بویژه اشعه درمانی که در نزدیکی اندام‌های تولید مثل انجام می‌شود )، درخصوص تاثیرات مهمی که این درمان‌ها ممکن است روی باروری داشته باشند، با پزشک مشورت کنید.

 سابقه بیماری‌های مقاربتی ( STIs) 

بیماری‌های مقاربتی می‌توانند منجر به ناباروری شوند. عفونت و التهاب ناشی از کلامیدیا یا سوزاک باعث انسداد لوله‌های فالوپ می‌شود.

نه تنها این بیماری‌ها می‌توانند بارداری سالم را غیر ممکن کرده، بلکه خطر بارداری خارج رحمی را نیز در زنان افزایش می‌دهند.

اگر کلامیدیا یا سوزاک درمان نشوند، منجر به مشکلاتی خواهد شد، که بیماری التهابی لگن (PID) نامیده می‌شود.

بیماری‌های مقاربتی درمان نشده در مردان، مشکلات باروری ایجاد می‌کند. بافت زخم در اندام باروری مردان، باعث می‌شود که انتقال منی به اندازه کافی انجام نشود، یا حتی مسیر آن را مسدود کند.

کلامیدیا و سوزاک بطور معمول در زنان نشانه‌های قابل توجهی ایجاد نمی‌کنند، به همین دلیل است که معاینه جهت احتمال وجود بیماری مقاربتی، اهمیت بسیاری دارد. بسیاری از بیماری‌های مقاربتی در زنان بدون علائم هستند، و در همین حال بر اندام‌های باروری آنها اثر می‌گذارند.

اگر هرگونه علائمی از بیماری مقاربتی دارید، فوراً به بهترین دکتر ناباروری در شیراز مراجعه کنید. اگر خطر ابتلا به بیماری مقاربتی در شما وجود دارد، حتی اگر هیچ علائمی ندارید، حتماً بطور منظم چکاپ انجام دهید.

سیگار کشیدن

در حالی که بسیاری از افراد از خطرات ناشی از مصرف تنباکو و مشروبات الکلی در دوران بارداری، اطلاع دارند، سیگار کشیدن و مصرف الکل در زمانی که قصد باردار شدن دارید نیز، باعث ایجاد مشکلاتی خواهد شد.

سیگار، تاثیر منفی در تعداد اسپرم، شکل اسپرم و حرکات اسپرم دارد که همه این عوامل در باروری اهیت دارند. درمان IVF در زوج‌هایی که، مرد سیگار می‌کشد، حتی هنگامی که IVF با روش میکرواینجکشن (ICSI) (برداشتن یک اسپرم و تزریق مستقیم آن به یک تخمک) انجام می‌شود، موفقیت کمتری دارد.

مصرف سیگار با اختلال نعوظ ارتباط دارد. ترک سیگار ممکن است بتواند این تاثیرات را کاهش دهد.

سیگار کشیدن زنان نیز روند کهولت تخمدان را تسریع می‌کند، و یائسگی زودرس ایجاد می‌شود. در صورتی که هر چه سریعتر سیگار را ترک کنید، ممکن است قادر باشید که برخی از آسیب‌های آن را برگردانید. ترک سیگار می‌تواند تاثیر مثبتی بر بارداری داشته باشد و همچنین تاثیر مثبت بر سلامت فرد خواهد داشت، اما تحقیقات نشان می‌دهد که برخی از آسیب‌هایی که سیگار به بدن وارد می‌کند (شامل اندام تولید مثل)، بخصوص در مردان، ممکن است قابل برگشت باشد.

قرار گرفتن در معرض مواد شیمیایی سمی

اگر شغل شما به گونه‌ای است که در تماس نزدیک با مواد شیمیایی سمی قرار دارید، ممکن است در معرض خطر بالای ناباروری و کاهش سلامت اسپرم باشید. کشاورزان، نقاشان، کسانی که با رزین کار می‌کنند، آهنگران و جوشکاران در معرض کاهش باروری قرار دارند. اگر شغل شما تماس با مواد شیمایی سمی یا شرایط گرمایی بسیار بالا است، با پزشک خود درباره روش‌هایی که می‌توانید جهت محافظت از خود بکار بگیرید، مشورت کنید.

دمای بالای بدن

ممکن است هنگامی که درباره لباس زیر مردانه پادار یا مایو صحبت می‌کنید، این ادعا را شنیده باشید که دمای بالا روی اسپرم تاثیر نامناسبی دارد. علت این تفکر این است که لباس زیر پادار فضای بیشتر و جریان هوای مناسب‌تری را در آن ناحیه ایجاد می‌کند، که باعث کاهش دمای بیضه و اسپرم سالم‌تر می‌شود.

در حالی که تحقیقات درباره مسئله لباس زیر پادار یا مایو شفاف نیست، اما مسئله مشخص، این است که پوشیدن لباس زیر با شلوارک‌های بسیار تنگ (بخصوص هنگامی که از یک پارچه غیرقابل تنفس تهیه شده باشد ) می‌تواند بر سلامت اسپرم اثرگذار باشد.

همچنین منابع دیگری از گرما نیز وجود دارد که می‌توانند برای سلامت اسپرم مشکل ساز باشند:

• گرمای صندلی ماشین
• گرمای وان حمام و حمام آب گرم طولانی
• نشستن طولانی مدت به حالتی که پاها در نزدیک یکدیگر قرار دارند (مانند نشستن پشت میز کار یا نشستن روی صندلی ماشین در رانندگی‌های طولانی مدت)
• حالت نشستن در حالی که لب‌تاپ روی پای شما قرار دارد

در اکثر موارد، آسیب ناشی از گرما قابل برگشت است. شواهد نشان می‌دهد که گرمای مرطوب (مانند قرار گرفتن در وان آب گرم) منجر به ناباروری نمی‌شود. بر این اساس، هنگامی که دیگر در معرض گرما قرار نداریم، حرکت اسپرم بهبود پیدا می‌کند.

محققان در یک تحقیق محدود درباره ناباروری، از مردانی که در طول هفته حداقل 30 دقیقه از وان آب گرم استفاده می‌کردند، درخواست کردند که به مدت شش ماه از وان آب گرم استفاده نکنند. در حالی که تعداد تحرک اسپرم، بطور محسوسی بهبود یافت، با این وجود، این مردان هنوز نابارور بودند. همچنین حدود نیمی از آن‌ها سیگاری قهار بودند، که نشان می‌دهد ناباروری می‌تواند ناشی از چندین فاکتور سبک زندگی باشد، که لازم است بطور همزمان مورد توجه قرار گیرد.

آزمایش باروری قبل از ازدواج

جهت پیشگیری از مشکلاتی که ممکن است پس از ازدواج پدیدار شود، بهتر است که آزمایشات پزشکی قبل از ازدواج زیر را انجام دهید:

آنالیز اسپرم در مردان

آزمایش آنالیز اسپرم در مردان به بررسی تعداد، تحرک و کیفیت اسپرم می‌پردازد تا مشکلات باروری را بررسی کند.

قبل از انجام تست اسپرم، سابقه بیمار مرد، با توجه به بیماری‌های او در دوران کودکی، بلوغ و بزرگسالی بررسی شده، و معاینات دقیق در اندام‌های باروری نیز انجام می‌شود. بیماری‌های مقاربتی، مشکل مزمن کبدی، از کار افتادگی کلیه، بیماری‌های ریه، فشارخون، تیروئید و دیابت مورد بررسی قرار می‌گیرد. قبل از انجام تست اسپرم، درباره شرایط نامساعد شغلی بیمار، عادات نامناسب مانند مصرف سیگار اطلاعاتی دریافت می‌شود. عفونت‌های تنفسی، اختلال بویایی، ترشحات شیری رنگ از سینه و سردردهای شدید نیز می‌تواند به عنوان نکات مهم مورد توجه قرار گیرد. پس از انجام معاینات دقیق، آزمایشاتی شامل تست اسپرم (اسپرموگرام، آنالیز مایع منی) شروع می‌شود.

تست اسپرم چگونه انجام می‌شود؟

آزمایش اسپرم (اسپرموگرام ) باید توسط پزشک متخصص و در شرایط بیمارستانی کاملاً مجهز، انجام شود. بیمار مرد، باید نمونه اسپرم را پس از حداقل 2 روز و حداکثر 5 روز خودداری از رابطه جنسی، تحویل دهد که در آزمایش اسپرم در یک مرکز بسیار مجهز مورد آزمایش قرار می‌گیرد. نتیجه تست اسپرم، روز بعد آماده می‌شود. پزشک ممکن است از شما بخواهد که حداقل دو تست اسپرم را، با فاصله 3 تا 8 هفته انجام دهید.

توصیه می‌شود که نمونه اسپرم، در یک محیط بیمارستانی تهیه شود. همچنین پیشنهاد می‌کنیم بیمارانی که برای ارائه نمونه اسپرم در محیط بیمارستان با مشکل مواجه هستند، نمونه اسپرم خود را در کوتاه‌ترین زمان ممکن و با دمای نزدیک به دمای بدن به آزمایشگاه تحویل دهند. بیمارانی که قادر نیستند از طریق استمناء نمونه اسپرم فراهم کنند، می‌توانند با کمک همسر خود و با استفاده از کاندوم‌های مخصوصی که برای آنالیز اسپرم فراهم شده و حاوی مواد سمی برای اسپرم نیست، نمونه اسپرم را تهیه کنند. سپس، نمونه بدست آمده باید در طول یک ساعت در آزمایشگاه ارزیابی شود.

در طول تست اسپرم، باید به نکات زیر توجه داشته باشید:

• در طول روند تهیه اسپرم، جهت آزمایش اسپرم، از صابون، لوبریکانت یا روان کننده و غیره استفاده نکنید.
• آلت تناسلی و انگشتان شما نباید با سطح داخلی ظرف نگه‌داری اسپرم یا درب آن تماس داشته باشد.
• باید تمام مایع منی در طول روند کار، در ظرف ریخته شود. اگر با مشکلاتی مانند ریختن مایع منی یا غیره مواجه هستید، باید به کارکنان آزمایشگاه اطلاع دهید.
• در صورتی که نمی‌توانید در محیط آزمایشگاه نمونه اسپرم تهیه کنید، باید کارکنان آزمایشگاه یا بخش مشاوره بیماران IVF را در جریان این امر قرار دهید و در مورد روشی که برای شما مناسب است با پزشک صحبت کنید.

 تست تخمدان در زنان 

تست تخمدان در زنان، به ارزیابی توانایی باروری زنان کمک می‌کند. یک بار در هر ماه، یک تخمک کامل از یکی از تخمدان‌ها آزاد شده و برای باروری در دسترس قرار می‌گیرد. این فرصت که 12 تا 24 ساعت طول می‌کشد، زمانی است که باروری به اوج خود می‌رسد، و بهترین زمان برای رابطه جنسی در افرادی است که تمایل به داشتن فرزند دارند.

تخمک‌گذاری در اواسط سیکل ماهانه رخ می‌دهد. اما هرکدام از سیکل‌های ماهانه در زنان، با هم تفاوت دارند، و تخمک‌گذاری شما ممکن است از یک ماه به ماه دیگر متفاوت باشد. راه‌های مختلفی وجود دارد که بتوان زمان تخمک‌گذاری را تشخیص داد، و نوارهای تست تخمک‌گذاری، یکی از بهترین گزینه‌ها است. در اینجا درباره روش کارکرد، استفاده آنها، و اینکه آیا برای شما مناسب هستند، صحبت می‌کنیم.

نوارهای تست تخمک‌گذاری چیست و چگونه کار می‌کند؟

نوارهای تست تخمک‌گذاری یا کیت تخمک‌گذاری (OPKs) یک تست خانگی است که می‌توانید برای تعیین زمان تخمک‌گذاری از آن استفاده کنید. چون در طول دوران تخمک‌گذاری، آمادگی باروری شما در بیشترین حالت ممکن قرار دارد، این کیت‌ها می‌توانند احتمال موفقیت در باردار شدن را افزایش دهند.

نوارهای تست تخمک‌گذاری با اندازه‌گیری سطح هورمون لوتنزینگ (LH) در ادرار، عمل می‌کند. با افزایش هورمون لوتنزینگ، به تخمدان سیگنال فرستاده می‌شود که یک تخمک رها کند از این رو هنگامی که سطح هورمون به آستانه خاصی برسد، زمان مناسبی است، که فرض می‌کنیم تخمک‌گذاری در طول 12 تا 36 ساعت آتی رخ می‌دهد.

چگونه از نوارهای تخمک گذاری، جهت پیش‌بینی روزهایی با بیشترین تخمک‌گذاری در ماه، استفاده کنیم؟

اینکار بسیار ساده است: کاری که باید انجام دهید این است که روی نوار تست، ادرار کرده (یا ادرار را در یک ظرف ریخته و نوار را در داخل آن قرار دهید) و چند دقیقه منتظر بمانید تا نشانگر ظاهر شود. اگر خط تست از خط کنترل تیره‌تر باشد، تخمک‌گذاری شما نزدیک است. (همیشه روزهایی وجود دارد که سطح هورمون لوتنزینگ در بدن پایین است، بنابراین اگر خط تست ظاهر شود اما روشن‌تر یا کمرنگ‌تر از خط کنترل باشد، هنوز در دوره تخمک‌گذاری قرار ندارید. استفاده از یک نوار تست تخمک‌گذاری با یک دستگاه بازخوان دیجیتال، می‌تواند سردرگمی را برطرف کند.)

تخمک‌گذاری در نیمه پایانی سیکل ماهانه رخ می‌دهد. از این رو، بهتر است که استفاده از تست تشخیص تخمک‌گذاری را، چند روز قبل از نیمه سیکل ماهانه شروع کنید. (به عنوان مثال اگر سیکل ماهانه شما 28 روز است، اولین تست خود را در روز 10 یا 11 انجام دهید. اگر سیکل قاعدگی شما نامنظم است، از کوتاه‌ترین سیکل ماهانه خود در طول 6 ماه گذشته به عنوان یک راهنما استفاده کنید، و تست را سه تا چهار روز زودتر از روزهای میانی کوتاه‌ترین سیکل، شروع کنید.

ممکن است که برای تشخیص یک موج در هورمون لوتنزینگ، چند روز متوالی تست انجام دهید، که اینکار کاملاً طبیعی است. اکثر کیت‌های تشخیصی حاوی 5 تا 10 نوار تست هستند. اگر یک نوار تست تخمک‌گذاری را با یک دستگاه بازخوان دیجیتال استفاده کردید، می‌تواند سطح هورمون کنونی شما را با سطح هورمونی که در روزهای قبل اندازه‌گیری کردید، مقایسه کند. اینکار حتی می‌تواند تعیین سطح بالا و پایین هورمون لوتنزینگ را بسیار آسانتر کند.

آیا نکات دیگری وجود دارد که باید در نظر بگیرد؟ برای تعیین دقیق‌ترین نتیجه، شرایط زیر را رعایت کنید:

• از نوارهای تست تخمک‌گذاری بین ساعات 8 تا 12 عصر استفاده کنید. اکثر زنان هنگام صبح سطح هورمون لوتنزینگ آنها نوسان زیادی دارد و این نوسان سطوح، حدود چهار ساعت بعد در ادرار برطرف می‌شود. شما می‌توانید حتی دو بار در روز، یکبار بین ساعت 11 صبح و 3 بعداز ظهر و دوباره بین ساعت 5 و 10 بعدازظهر تست انجام دهید. اما اینکه یکبار یا دو بار تست انجام می‌دهید، اینکار باید در یک ساعت یکسان (یا زمان) در هر روز انجام شود.
• سعی کنید که ادرار غلظت کافی داشته باشد. یک یا دو ساعت قبل از انجام تست، ادرار نکنید، و سعی کنید که مایعات زیادی ننوشید.
• راهنمایی‌های روی بسته تست را با دقت دنبال کنید. هرچه دستورات کارخانه را با دقت بیشتری رعایت کنید، احتمال اینکه نتیجه بهتری کسب کنید، بیشتر است.

هنگامی که تست، روند سطح هورمون لوتنزینگ را، صعودی نشان می دهد، در آن روز رابطه جنسی برقرار کنید. دو تا سه روز پس از آن نیز رابطه جنسی داشته باشید، زیرا تخمک‌گذاری در طول 36 ساعت از بالا رفتن سطح هورمون لوتنزینگ رخ می‌دهد.